Verschijningsvormen

Teken komen steeds meer voor in Nederland. Ze zitten in de buurt van bomen of struiken in hoog gras of tussen dode bladeren. Teken voeden zich met bloed van dieren maar ook van mensen. Een tekenbeet kan gevaarlijk zijn omdat een teek de ziekte van Lyme kan overbrengen en in zeldzame gevallen tekenencefalitis. Anti-tekenmiddelen vind je in de vorm van lotions, sprays en sticks. Gewoonlijk smeer of spray je anti-tekenmiddel op je onderbenen, op schoenen, broekspijpen en de onbedekte huid. Het zijn bijna altijd dezelfde producten die je ook gebruikt als anti-muggenmiddel.

Wat moet je weten

Wat zegt de wet?

De meeste anti-tekenmiddelen zijn . Voordat biociden mogen worden verkocht, moeten ze zijn toegelaten door het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb). Ze moeten aan een groot aantal eisen voldoen, die betrekking hebben op zowel de veiligheid van de gebruiker en het milieu als op de werkzaamheid van het product. De eisen zijn vastgelegd in de Europese Biocidenverordening (528/2012/EU). De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht op de handel in biociden die als consumentenproduct worden verkocht.

Chemische stoffen in anti-tekenmiddel

Een anti-tekenmiddel, om op je huid of kleding te smeren, bevat als werkzame stof N,N-diethyl-m-toluamide (DEET), citriodiol (p-menthaan-3,8-diol) of ethylbutylacetylaminopropionaat (ethyl N-acetyl-N-butyl-ß-alaninaat). Deze stoffen zorgen voor afweer van teken en ook muggen en zitten daarom ook in de meeste anti-muggenmiddelen. DEET en citriodiol zijn de bekendste werkzame stoffen in anti-tekenmiddel. Middelen om huisdieren zoals je kat of hond te beschermen tegen teken bevatten andere stoffen, zoals permethrin of fipronil. Deze middelen werken heel anders. Ze mogen niet op mensen worden gebruikt. Kleding voor professionele risicogroepen (zoals boswachters of hoveniers) kan wel zijn ingespoten met permethrin.

Concentratie DEET 

Anti-tekenmiddel met DEET erin, is in Nederland verkrijgbaar met concentraties van 20 tot 50% DEET. De hogere concentraties zijn effectiever of werken langer, maar je mag ze weer minder vaak gebruiken op een dag. Hoge concentraties DEET zijn niet geschikt voor jonge kinderen of als je zwanger bent. In andere landen kan je soms anti-tekenmiddel kopen met hogere concentraties dan 50% DEET. Gebruik deze niet. Een hogere concentratie dan 50% blijkt niet beter te werken, maar leidt wel eerder tot schadelijke effecten op je gezondheid. Je wordt namelijk sneller aan te veel DEET blootgesteld. Bovendien kunnen hogere concentraties dan 50% ook leiden tot blaarvorming op je huid. 

Werkingsduur

Meestal lees je op de verpakking hoe lang het middel je tegen teken beschermt. Anti-tekenmiddel werkt soms minder lang tegen teken dan tegen muggen. Dit is vooral bij middelen met DEET erin. Middelen met andere stoffen (citriodiol of ethylbutylacetylaminopropionaat) beschermen je meestal langer tegen teken. Ook omdat je ze vaker mag gebruiken. Als je je specifiek tegen teken wilt beschermen, kun je dus kiezen voor anti-tekenmiddel met deze stoffen erin.

Zijn anti-tekenmiddelen schadelijk voor de gezondheid?

Te veel blootstelling aan anti-tekenmiddel zoals DEET, kan leiden tot vergiftigingsverschijnselen. Wanneer je je houdt aan de gebruiksvoorschriften op de verpakking dan is anti-tekenmiddel niet schadelijk voor je gezondheid. Meestal lees je op het etiket van anti-tekenmiddel dat het niet geschikt is voor kinderen onder een bepaalde leeftijd. Zij kunnen gemakkelijker te veel worden blootgesteld. Ook wordt DEET vaak afgeraden als je zwanger bent, omdat onderzoek niet goed heeft aangetoond dat er dan geen bestaat. 

Tips

Volg de instructies

Volg altijd de gebruiksaanwijzing van de producent. Op het etiket staat vanaf welke leeftijd en hoe vaak je het mag gebruiken op een dag, hoe lang een middel werkt tegen teken, maar ook hoe (of waar) je het moet aanbrengen.

Tekenbeet

Ben je door een teek gebeten, dan is het erg belangrijk om deze zo snel mogelijk, liefst in zijn geheel te verwijderen. Gebruik een tekentang en pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid. Smeer niets op de teek voordat je hem hebt verwijderd. Als een stukje van de kop in de huid achterblijft is dat ongevaarlijk. Dat komt er vanzelf weer uit, net als bij een splinter. Ontsmet hierna het beetwondje.

Kinderen

Vaak mogen bepaalde anti-tekenmiddelen niet onder een bepaalde leeftijd (3 maanden, 1 jaar, of in het geval van producten met DEET zelfs 13 jaar of 18 jaar) worden gebruikt. Ook mogen de meeste anti-tekenmiddelen niet in je neus, mond of ogen komen. Breng de middelen bij kinderen dan ook niet aan rond de ogen, mond of neus. Sla ook de handjes over zodat ze daarmee het middel niet in hun ogen, mond of neus kunnen wrijven. Bewaar anti-tekenmiddel buiten het bereik van kinderen.

Aantasting van kunststoffen

DEET zit meestal opgelost in een zoals ethanol of isopropylalcohol. Deze oplosmiddelen kunnen kunststoffen, bijvoorbeeld brillen of horloges, aantasten. Natuurlijke materialen en nylon worden niet aangetast door DEET. Sommige anti-tekenmiddelen hebben het voordeel dat er geen oplosmiddel in zit dat kunststoffen aantast.

Online kopen

In Nederland mag je anti-tekenmiddelen met biociden alleen gebruiken als ze zijn toegelaten door het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb). Koop alleen anti-tekenmiddelen die op de Nederlandse markt zijn toegelaten. Je kunt dit controleren in de toelatingendatabank op de website van het Ctgb.

Let extra op als je online anti-tekenmiddelen bestelt:

  1. Online producten kopen bij Nederlandse webwinkel: doorgaans veilig.
  2. Online producten kopen bij webwinkel binnen de Europese Unie: doorgaans veilig.
  3. Online producten kopen bij webwinkel buiten de Europese Unie: mogelijk onveilig.

Ingrediënten

Alternatieven

Er zijn geen alternatieve producten om een tekenbeet te voorkomen. Je kunt wel de kans op een tekenbeet verkleinen door op een pad te blijven lopen en niet door struiken en planten (begroeiingen). Ook kan je lichaamsbedekkende kleding dragen.

Keurmerken en beweringen

Er zijn geen keurmerken of certificaten speciaal voor anti-tekenmiddel.

Toelatingsnummer

Op de verpakking van een biocide moet een toelatingsnummer staan. Dit nummer bestaat meestal uit vijf cijfers en de letter N, of 11 cijfers en de letters NL. Het Ctgb beoordeelt of een anti-tekenmiddel mag worden toegelaten en gebruikt in Nederland.

Op de website van Milieu Centraal is een keurmerkenwijzer te vinden. Hierin worden veel keurmerken op het gebied van duurzaamheid en milieu genoemd en uitgelegd.

Bewaren en weggooien

Anti-tekenmiddel gooi je weg bij het klein chemisch afval. Je kunt het inleveren bij de milieustraat van je gemeente. Meer informatie over het weggooien van producten vind je op de website van  Milieu Centraal.