Verschijningsvormen

Met een 3D-printer kun je veel verschillende voorwerpen printen. Denk aan technische onderdelen, schroeven, miniatuurfiguren, sieraden, horloges, telefoonhoesjes, lampen en kaarshouders. Maar ook speelgoed en uitsteekvormpjes voor koekjes, bekers en servies. Naast een 3D-printer kun je ook een 3D-pen kopen. Met een 3D-pen teken je driedimensionale voorwerpen vrij in de lucht. In beide gevallen wordt gebruik gemaakt van een gesmolten kunststof draad die afkoelt in de lucht. 

Wat moet je weten

Hoe werken 3D-printers?

De meest gekochte 3D-printers door consumenten maken gebruik van de 3D-printtechniek Fused Deposition Modelling (FDM). Bij 3D-printers noem je het materiaal dat je gebruikt om het voorwerp te printen een filament. Een filament kun je dus zien als een soort inkt van de printer. Bij FDM wordt het filament in de vorm van een kunststof draad verwarmd en vervolgens uit de spuitkop geperst. Door middel van een beweegbare spuitkop of een beweegbaar platform wordt de gesmolten draad laag voor laag op de gewenste plaats aangebracht. Er zijn ook andere 3D-printtechnieken maar die worden voornamelijk door bedrijven gebruikt.  

Wat zegt de wet over 3D-printers?

3D-printers en filamenten vallen onder de Warenwet. In de Warenwet staat dat producten moeten zijn voor consumenten. Zo mogen 3D-printers en de filamenten je gezondheid of veiligheid niet in gevaar brengen. Producenten en importeurs moeten ervoor zorgen dat 3D-printers en de filamenten die op de markt komen veilig zijn. De Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht of producenten en importeurs de wettelijke eisen naleven.

Aan het  filament worden vaak nog chemische stoffen toegevoegd zoals bijvoorbeeld kleurstoffen. Het gebruik van chemische stoffen is in Europa via de REACH Verordening (1907/2006/EG) geregeld. Hierin is geregeld dat producenten en importeurs van chemische stoffen, mengsels en producten verplicht zijn er voor te zorgen dat deze veilig zijn voor consumenten.

Sommige filamenten kunnen ook gebruikt worden om voorwerpen te maken die in contact met voedsel komen. In dat geval moet het filament voldoen aan de wettelijke eisen voor voedselcontactmaterialen vastgelegd in de Europese kaderverordening voedselcontactmaterialen (1935/2004/EG).

Waarmee print een 3D-printer?

De ‘inkt’ (filament) van de 3D-printer is een materiaal dat bewerkt wordt door de 3D-printer om het voorwerp te vormen. Voor de meest gebruikte 3D-printtechniek (FDM) worden vooral filamenten van plastics gebruikt in de vorm van lange draden. De plastics die voornamelijk worden gebruikt zijn Acrylonitril-Butadieen-Styreen (ABS) en Polylactic Acid (PLA, oftewel polymelkzuur). Aan ABS en PLA worden chemische stoffen toegevoegd zoals kleurstoffen, UV-stabilisatoren en antioxidanten.  

Naast ABS en PLA zijn er ook andere filamenten die gebruikt kunnen worden voor het 3D-printen. Voorbeelden van andere filamenten zijn polyvinylalcohol (PVA), high impact polystyreen (HIPS), polyethyleen tereftalaat (PET), ULTRAT, polytetrafluoretheen (PTFE) en samengestelde mengsels met bijvoorbeeld metaal en hout.  

Gebruik van 3D-printers en filamenten

Tijdens en na het printen word je blootgesteld aan chemische stoffen. Dit zijn onder andere de chemische stoffen uit de filamenten waarmee je print. Bij het smelten van het plastic tijdens het printen komen chemische stoffen vrij die je kunt inademen. Voorbeelden van stoffen zijn acrylonitril, caprolactam, methyl-methacrylaat en styreen. Welke stoffen er vrij komen hangt onder andere af van het type filament dat je gebruikt en de toegevoegde stoffen die in het filament zitten. Verder spelen ook de temperatuur waarbij het plastic smelt en het oppervlak van het object dat je print een rol. De blootstelling aan die chemische stoffen hangt af van de (natuurlijke) ventilatie en grootte van de ruimte waarin je print.

3D-geprinte voorwerpen

Na het printen kan je er voor kiezen je voorwerp glad te maken. Aceton, methylethylketon (MEK) en tetrahydrofuran kunnen bijvoorbeeld gebruikt worden voor het glad maken van een geprint ABS-object. Mocht je object nog niet de juiste kleur hebben, dan kan je het nog verven. In beide gevallen is het verstandig je te houden aan het voorschrift die op de verpakking staat.

Veilig gebruik van je geprinte voorwerpen

Er zijn dus veel mogelijkheden om tot je eindelijke object te komen waardoor het niet meer precies te zeggen is welke chemische stoffen er uiteindelijk inzitten. Het is daarom goed om bijvoorbeeld speelgoed dat kleine kinderen in hun mond kunnen stoppen na het printen niet verder af te werken. Ook is het verstandig om bekers en ander servies of eetgerei alleen te printen met daarvoor bedoelde filamenten.

Voorzorgs­maatregelen

Tips

  • Ventileer de ruimte waarin je print goed. Tijdens het printproces komen stoffen vrij die voor irritatie aan je ogen en luchtwegen kunnen zorgen.
  • Zorg dat je de 3D-printer gebruikt op een plaats die veilig en schoon is. Zo voorkom je dat brandbaar materiaal zoals houtsnippers, restjes verf, etc. bij het printen ontvlammen.
  • Voorkom dat je vrijkomende dampen inademt. Er zijn 3D-printers te koop met een actief koolstof- en/of High Efficiency Particulate Air (HEPA) filter om vrijkomende dampen op te vangen.  

Gebruik je printer volgens de gebruiksaanwijzing en let op de waarschuwingspictogrammen.

Let extra op als je online een 3D-printer bestelt:

  1. Online producten kopen bij Nederlandse webwinkel: doorgaans veilig.
  2. Online producten kopen bij webwinkel binnen de Europese Unie: doorgaans veilig.
  3. Online producten kopen bij webwinkel buiten de Europese Unie: mogelijk onveilig.

Ingrediënten

Plastic

  • Hoe vaak zit het er in?
  • Veilig te gebruiken?

ABS

  • Vaak

ABS (Acrylonitril-Butadieen-Styreen) is een plastic. Het wordt vaak gebruikt als filament om voorwerpen te kunnen printen. Het filament wordt dan gesmolten in een 3D-printer. Filamenten gemaakt van ABS zijn veilig om te gebruiken.

Meer info over abs

PET

  • Soms

PET (polyethyleentereftalaat) is een plastic. Het wordt soms gebruikt als filament om voorwerpen te kunnen printen. Het filament wordt dan gesmolten in een 3D-printer. Filamenten gemaakt van PET zijn veilig om te gebruiken.

Meer info over pet

PLA

  • Vaak

PLA (polymelkzuur) is een plastic. Het wordt vaak gebruikt als filament om voorwerpen te kunnen printen. Het filament wordt dan gesmolten in een 3D-printer. Filamenten gemaakt van PLA zijn veilig om te gebruiken.

Meer info over pla

Polyvinylalcohol

  • Vaak

Polyvinylalcohol wordt soms als filament gebruikt om voorwerpen mee te kunnen printen. Het filament wordt dan gesmolten in een 3D-printer. Filamenten gemaakt van polyvinylalcohol zijn veilig om te gebruiken.

Meer info over polyvinylalcohol

Ultrafijne Partikels

  • Hoe vaak zit het er in?
  • Veilig te gebruiken?

Nanodeeltjes

  • Vaak

Nanodeeltjes zijn kleine deeltjes die vrij kunnen komen tijdens het printen met een 3D-printer. Ze zitten in de dampen die ontstaan bij het smelten van het filament. Ventileer daarom de ruimte waarin je print altijd voldoende.  

Vluchtige organische stoffen

  • Hoe vaak zit het er in?
  • Veilig te gebruiken?

Vluchtige organische stoffen

  • Vaak

Vluchtige organische stoffen (VOS) als acrylonitril, caprolactam, methyl-methacrylaat en styreen kunnen vrijkomen bij het smelten van het filament in een 3D-printer. Ventileer daarom de ruimte waar je aan het printen bent altijd voldoende

Meer info over vluchtige organische stoffen

Keurmerken en beweringen

Er zijn geen keurmerken of certificaten speciaal voor 3D-printers en filamenten.  

CE-markering
Een CE-markering staat voor Conformité Européenne. Het is een merkteken waarmee een producent duidelijk maakt dat zijn product voldoet aan de Europese wetgeving en met succes een eventuele keuring kan doorstaan. Het is wettelijk verplicht voor elektrische apparaten (dus ook 3D-printers) en speelgoed in Europa.  

Op de website van Milieu Centraal is een keurmerkenwijzer te vinden. Hierin worden veel keurmerken op het gebied van duurzaamheid en milieu genoemd en uitgelegd.

Bewaren en weggooien

Gebruik je de 3D-printer niet meer, dan kun je hem doorgeven aan anderen of wegbrengen naar de kringloopwinkel. Is je 3D-printer kapot, dan kun je overwegen om hem te laten repareren. Wil je de kapotte 3D-printer weggooien dan kan dit bij de winkel of bij de milieustraat. Filamenten die je niet meer gebruikt kunnen bij het restafval.  

Kijk voor meer informatie over het weggooien van producten op de website van Milieu Centraal.