Toepassing

Nanodeeltjes zijn hele kleine deeltjes van een stof. Ze zijn 1 tot 100 nanometer groot. Een nanometer (nm) is een miljoenste millimeter en tot wel 10.000 keer kleiner dan de dikte van een mensenhaar. Nanodeeltjes kunnen van nature voorkomen in bijvoorbeeld voeding, maar ook in aswolken uit vulkanen en in rook van een barbecue of vuurtje.

Nanodeeltjes hebben soms een specifieke vorm. Ze kunnen gevormd worden tot kleine plaatjes, buisjes of bolletjes. Deze kun je niet met het blote oog zien. Door de grootte en de vorm kunnen ze de eigenschappen van een product positief beïnvloeden. Daarom worden nanodeeltjes steeds vaker in producten gebruikt. Veelgebruikte materialen voor nanodeeltjes zijn metalen, silicium of koolstof. Zo kunnen de nanovormen van titaniumdioxide en MBBT als UV-filter in zonnebrandcrème zitten. Zilver in nanovorm kan als bacteriedodende coating aanwezig zijn op apparaten die je bijvoorbeeld in de keuken hebt staan. Ook kunnen er siliciumdioxide of titaniumdioxide deeltjes als coating in een pan zitten, die zorgen voor een anti-aanbaklaag. Nanodeeltjes kunnen in kleding en andere producten zorgen voor een coating die vuil en water afstoot. Zo kan de nanovorm van titaniumdioxide als zelfreinigende coating op plastic tuinstoelen zitten. Door de coating vormt (regen)water geen druppels, maar een dun laagje water. Vuil lost op in het laagje water en bij de volgende regenbui spoelt het vuil weg. 

Actuele stand van zaken

Komen nanodeeltjes uit producten vrij?

Bij komen uit de meeste producten geen nanodeeltjes vrij, deze kunnen dan ook niet in je lichaam of het milieu terechtkomen. Er zijn een paar uitzonderingen. Bijvoorbeeld bij het gebruiken van bepaalde sprays voor het van schoenen en kleding, of wanneer je met een 3D-printer aan het printen bent. De vrijgekomen nanodeeltjes kun je dan inademen. Ook zijn er aanwijzingen dat nanodeeltjes kunnen vrijkomen uit pannen met een anti-aanbaklaag. Deze deeltjes kun je dan binnenkrijgen via voedsel.

Is er een risico voor de gezondheid?

Naar aanleiding van onderzoek adviseert de SCCS (een onafhankelijk, wetenschappelijk comité dat de Europese Commissie adviseert over de veiligheid van stoffen in persoonlijke verzorgingsproducten) om persoonlijke verzorgingsproducten waar nanodeeltjes in zitten niet in spray- of poedervorm te gebruiken. Een voorbeeld hiervan is zonnebrandspray met nanodeeltjes. Het inademen van nanodeeltjes uit deze producten kan effect hebben op je longen. Wil je weten of er nanodeeltjes in een persoonlijk verzorgingsproduct zitten? Kijk dan op het etiket of er 'nano' achter het ingrediënt staat. Persoonlijke verzorgingsproducten met nanodeeltjes die je op je huid smeert, zoals zonnebrandcrème met titaniumdioxide in nanovorm, heeft de SCCS wel als beoordeeld.

Verder is er vrij weinig bekend over de mogelijke gezondheidsrisico’s van producten waar nanodeeltjes in voorkomen. Van veel nanodeeltjes is nog niet duidelijk of en hoe ze je lichaam binnenkomen. We weten dan bijvoorbeeld niet of nanodeeltjes opgenomen worden door de longen bij het inademen, of dat ze opgenomen worden door het maagdarmkanaal bij het inslikken ervan. Ook is vaak niet duidelijk, als er opname is, hoeveel er dan in je lichaam terechtkomt. Van veel nanodeeltjes is wel bekend dat ze in je lichaam snel afbreken of uiteenvallen. Sommige nanodeeltjes breken niet of slecht in je lichaam af, bijvoorbeeld nanodeeltjes van siliciumdioxide, titaniumdioxide, zilver en goud. Momenteel wordt er onderzoek gedaan om te bepalen of slecht afbreekbare nanodeeltjes een voor de gezondheid zijn.

Wat zegt de wet?

Voor nanodeeltjes gelden in principe dezelfde wetten en regels als voor chemische stoffen in het algemeen. Een aantal regelingen noemt nanodeeltjes specifiek:

  • In de Europese Cosmeticaverordening (1223/2009/EG) staat dat een product pas op de markt mag worden gebracht als er onderzoek is gedaan naar de mogelijke gezondheidsrisico’s van de stof in het product. Ook moet 'nano' achter de naam van het ingrediënt op het etiket staan.
  • In de Europese Biocidenverordening (528/2012/EU) staat dat een aparte beoordeling van nanodeeltjes in biocideproducten nodig is en moeten ze ook als 'nano' op het etiket zijn vermeld.
  • In de Wet op de medische hulpmiddelen staat dat er speciale aandacht nodig is voor het gebruik van nanodeeltjes in medische hulpmiddelen. Onder deze wet vallen alle apparatuur, software en gebruiksartikelen in de zorg, behalve geneesmiddelen. Deze hulpmiddelen moeten zo zijn ontworpen dat de kans zo klein mogelijk is dat bij gebruik deeltjes in het lichaam van de patiënt terecht kunnen komen.
  • In Europa vindt momenteel overleg plaats hoe het gebruik van nanodeeltjes in voeding in wetten en regels kan worden vastgelegd. In de Europese Voedselinformatieverordening (1169/2011/EU) staat nu wel dat het etiket moet vermelden of producenten nanodeeltjes aan het voedingsmiddel hebben toegevoegd. Als dit het geval is, dan vind je op het etiket bij de naam van het ingrediënt 'nano'.

Fijnstof

Motorvoertuigen (auto’s, brommers, vliegtuigen, etc.) en energiecentrales kunnen kleine deeltjes in de vorm van (ultra)fijnstof uitstoten. Fijnstof zijn in de lucht zwevende deeltjes ter grootte van 100 tot 10.000 nanometer. Deze deeltjes zijn iets groter dan nanodeeltjes en kunnen uit verschillende chemische stoffen bestaan. Fijnstof kan een rol spelen bij het ontstaan en verergeren van longziekten, hart- en vaatziekten en mogelijk ook hersenziekten. Ultrafijnstof bestaat uit deeltjes kleiner dan 100 nanometer en zijn dus nanodeeltjes.

Risicotoelichting

Bij normaal gebruik zijn producten met nanodeeltjes erin veilig. Of er gezondheidsrisico’s zijn na het inslikken van nanodeeltjes zoals titaniumdioxide of siliciumdioxide bij het vrijkomen uit de anti-aanbaklaag van een pan moet nog verder worden onderzocht. Het gebruik van persoonlijke verzorgingsproducten in spray- of poedervorm waar nanodeeltjes in zitten wordt afgeraden. Producten waarbij nanodeeltjes in de lucht vrijkomen kun je het beste buiten gebruiken zodat je er zo min mogelijk van inademt. Gebruik je deze producten binnen, ventileer de ruimte dan voldoende.