Wat moet je weten

Chemische stoffen zijn nodig om kleding en accessoires te kunnen maken. Daarnaast worden chemische stoffen aan kleding en accessoires toegevoegd om ervoor te zorgen dat ze in goede staat blijven als je ze draagt en wast.

Waarom zitten er chemische stoffen in kleding en accessoires?

Het antwoord hierop is simpel. Kleding zonder chemische stoffen zou bijvoorbeeld kleurloos zijn. Maar ook beschermt een jas je dan niet tegen de regen, krimpt je kleding na de eerste wasbeurt, kun je geen shirts kopen met leuke prints erop of bederft je kleding tijdens transport over de wereld. Chemische stoffen verbeteren en verfraaien dus je kleding. Ze hebben een duidelijke functie. Het zijn kleurstoffen, waterafstotende stoffen, anti-kreuk en anti-krimp middelen of bacteriedodende stoffen.

De productie van natuurlijke vezels en chemische stoffen

Om van een vezel tot kledingstuk te komen, zijn heel veel stappen nodig. Eerst moet je bijvoorbeeld ruwe textielvezels produceren zoals katoen en wol. Bij het telen van katoen worden vaak bestrijdingsmiddelen gebruikt. Van de ruwe textielvezels maak je garens waarmee je een stof weeft. Vaak worden tijdens het transport en opslaan van de geweven stoffen bestrijdingsmiddelen gebruikt om te voorkomen dat schimmels, parasieten of insecten de stof aantasten. Schapen, geiten, konijnen en andere dieren waar wol van wordt gebruikt worden vaak behandeld met een anti-parasieten middel. Deze bestrijdingsmiddelen worden bij het maken van de kleding eruit gewassen. In het uiteindelijke kledingstuk zijn ze verdwenen of in zulke kleine hoeveelheden aanwezig dat ze niet meer gemeten kunnen worden.

De productie van synthetische textielvezels en chemische stoffen

Bij het produceren van synthetische textielvezels worden ook chemische stoffen gebruikt. Bijvoorbeeld oplosmiddelen bij het maken van garen. Of chemische stoffen die een geweven stof antistatisch maken of ervoor zorgen dat het minder snel kreukt. Na het produceren van het garen krijgt een stof nog allerlei behandelingen met chemische stoffen zodat de stof zachter wordt, niet krimpt, waterafstotend wordt, of om de stof te bleken of juist te verven. Vaak worden er ook nog prints op de stof gedrukt. Prints van plastic kunnen weekmakers en zware metalen bevatten. Kleding die wordt verscheept of langere tijd wordt opgeslagen, wordt vaak nog behandeld met bestrijdingsmiddelen om te voorkomen dat schimmels, parasieten of insecten de spullen aantasten.

Wat zegt de wet over chemische stoffen in kleding?

Het is goed om te weten dat alle kleding in Nederland aan de Warenwet en aan Europese wetgeving moet voldoen. Dit houdt in dat producenten verplicht zijn om ervoor te zorgen dat de producten zijn voor consumenten bij .  Kleding moet voldoen aan de Europese Textielverordening (1007/2011/EU). Deze verordening verplicht producenten labels te gebruiken zodat duidelijk is van welke textielvezels de kleding gemaakt is (katoen, polyester, elastaan (lycra), polyamide (nylon), wol, acryl, zijde, etc.). Kleding moet ook voldoen aan de Europese wetgeving voor het gebruik van chemische stoffen, de REACH Verordening (1907/2006/EG). In deze wet is vastgelegd welke chemische stoffen (en in welke concentratie) er wel en welke er niet in kleding die in de winkels ligt voor mogen komen. Vanaf eind 2018 geldt een nieuwe Verordening om het gebruik van schadelijke chemische stoffen in textiel verder te beperken. Sommige kleding wordt behandeld met chemische stoffen zodat het bijvoorbeeld een antibacteriële functie krijgt. Het gebruik van dit soort stoffen is vastgelegd in de Europese Biocidenverordening (528/2012/EU). De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht op de naleving van de wet- en regelgeving door bedrijven.

Kledinglabel

In alle kledingstukken zit een ingenaaid label. Daarop staat vaak hoe je de kleding moet wassen, waar de kleding gemaakt is en van welke textielvezels een kledingstuk gemaakt is. Een producent mag niet zomaar iets op het label zetten. Daar zijn regels voor. Koop je kleding online dan kun je het label niet bekijken. Vaak staat dan wel kort beschreven waar een jas, shirt, broek of schoen van gemaakt is. Sommige kleding heeft geen ingenaaid label. Denk aan sokken bijvoorbeeld. Bij aankoop zit er wel een etiket aan. Daarop kun je lezen van welke textielvezels de sokken zijn gemaakt.

Nieuwe kleding gekocht? Was het voor gebruik!

Uit onderzoeken blijkt dat verschillende chemische stoffen nog aanwezig kunnen zijn in kleding die in de winkels hangen. Omdat je over een groot deel van je lichaam kleding draagt, kun je deze chemische stoffen via je huid binnenkrijgen. Was nieuwe kleding daarom altijd voordat je het aantrekt Zeker als het direct contact met je huid heeft zoals ondergoed, hemden, broeken en T-shirts. Zo was je eventueel achtergebleven chemische stoffen er uit. Was de kleding altijd volgens de aanwijzingen op het label.

Keep away from fire

In kleding gemaakt van synthetische textielvezels zoals polyamide (nylon) en polyester staat vaak de waarschuwing ‘keep away from fire’. Dat is omdat deze textielvezels geen vlam vatten bij brand maar smelten en dan ernstige brandwonden veroorzaken.

Is biologische kleding beter?

Er zijn veel varianten op biologische kleding. Dit is niet per definitie beter. Als consument kun je kiezen wat het beste bij je past. In winkels en online zijn steeds vaker duurzame, fair trade en biologische kledingmerken te koop. Afhankelijk van het merk worden accenten gelegd. Het ene merk heeft aandacht voor dierenwelzijn bij de productie van kleding. Een ander merk focust op het maken van kleding gemaakt van biologisch katoen. Een ander recyclet - met het oog op het milieu - oude kleding en maakt er nieuwe van. Of een merk garandeert eerlijke afspraken tussen wol- en katoenboeren en kopers van deze producten. Winkelketens hebben ook vaak hun eigen duurzame merkenlijn.

Bewaren en weggooien

Kleding, schoenen en accessoires die je niet meer draagt of gebruikt, kun je inleveren bij een textielbak of kledingbak.

Meer informatie over het weggooien van producten vind je op de website van Milieu Centraal.

Tips

Lees het label

Wil je weten van welk materiaal je kleding gemaakt is en waar het vandaan komt, bekijk dan het ingenaaide label aan de binnenkant van je kleding of het etiket op de verpakking van bijvoorbeeld je sokken. Mocht je vragen hebben over het gebruik van chemische stoffen in kleding, stel je vraag aan de producent of importeur van het product. Op het label of etiket staat wie dat is.

Was nieuwe kleding voor gebruik

Als je je kleding wast voordat je ze voor het eerst aantrekt, dan was je de meeste eventueel achtergebleven chemische stoffen eruit.

Allergisch

Een kleine groep mensen is allergisch voor kleurstoffen in kleding en accessoires. Hun huid raakt geïrriteerd en soms krijgen ze last van eczeem. Vaak gaat het dan om een allergie voor een blauwe kleurstof. Deze kleurstof wordt gebruikt om een kledingstuk een diepe blauwe, paarse, zwarte of bruine kleur te geven. Ben je allergisch, vermijd dan donker geverfde kleding en strak zittende kleding. Soms helpt het om de nieuwe kleding eerst te wassen.

Een geïrriteerde huid wordt niet altijd veroorzaakt door een kleurstof. Sommige mensen krijgen irritaties van synthetische kleding, door de anti-kreukmiddelen en die er op nieuwe kleding nog zit of door het wasmiddel dat je gebruikt.

Online kleding kopen

Koop je kleding online dan kun je het ingenaaide label niet bekijken. Wel staat vaak kort beschreven van welk materiaal jassen, shirts, broeken of schoenen zijn gemaakt. Koop je kleding online, weet dan dat webshops in de EU-lidstaten zich aan Europese regels moeten houden. Koop je via een webshop van buiten de EU-lidstaten dan zijn er andere eisen op de kleding van toepassing. Je weet dan niet hoe veilig het product is.  

Ingrediënten

Chemische stoffen in kleding die vragen oproepen

In kleding zitten veel chemische stoffen die geen vormen voor de gezondheid. Over de veiligheid van een kleine groep chemische stoffen die voorkomt in kleding is discussie. De belangrijkste voorbeelden hiervan zijn: bepaalde kleurstoffen, weekmakers, zware metalen en waterafstotende coatings.

Kleurstoffen: De naam zegt het al, deze chemische stoffen zorgen ervoor dat onze kleding kleur krijgt. Sommige mensen zijn allergisch voor met name een blauwe kleurstof.

Weekmakers: Dit zijn olieachtige stoffen die aan bijvoorbeeld rubberen laarzen of regenkleding worden toegevoegd om de laarzen en regenjassen soepel en buigzaam te maken. Ze kunnen voorkomen in de dikke prints op bijvoorbeeld T-shirts.

Zware metalen: Dit zijn lood, cadmium, arseen, kwik, koper, kobalt, magnesium. Deze chemische stoffen komen in de natuur voor. Ze worden soms gebruikt in verven om kleding van prints te voorzien.

Waterafstotende coatings: Deze chemische stoffen zorgen ervoor dat water niet doordringt in je kleding en je droog blijft. Regenjassen hebben dit soort coatings, maar je vindt ze ook in de tussenlagen van bijvoorbeeld wandelschoenen.

Keurmerken en beweringen

Er zijn verschillende keurmerken en certificeringen speciaal voor kleding.

Bluesing
Het Bluesing is een Zwitsers keurmerk dat kijkt naar de chemische stoffen die gebruikt worden in de productieketen van textiel. Bluesing stimuleert producenten om zo duurzaam mogelijk en met zo min mogelijk (schadelijke) chemische stoffen te werken. Om een Bluesing label te krijgen wordt een kledingstuk onderzocht op de duurzaamheid en de gebruikte chemicaliën tijdens het productieproces en in het eindproduct.

EU Ecolabel
Het EU Ecolabel is het milieukeurmerk van de Europese Unie voor non food producten waaronder textiel. Het heeft als doel duurzame productie en consumptie te stimuleren. Een kledingstuk kan in aanmerking komen voor het EU Ecolabel als het voldoet aan allerlei criteria die zijn vastgelegd in de Milieucriteria voor de toekenning van de EU-milieukeur aan textielproducten (2014/350/EU). Zo garandeert een EU Ecolabel een duurzame productie van textieltextielvezels, een duurzaam product, een minder milieuvervuilend productieproces en een strikte restrictie van het gebruik van schadelijke stoffen.

GOTS
Het Global Organic Textiel Standards (GOTS) keurmerk is een wereldwijde standaard voor organische (biologische) textieltextielvezels. Het heeft als doel te garanderen dat een kledingstuk op een biologische wijze is geproduceerd, van het oogsten van de ruwe materialen, tot voor milieu- en fabrieksmedewerker verantwoordelijke productie.

Nordic Swan Ecolabel
Het Nordic Swan Ecolabel is een Scandinavisch label wat strikte milieuregels en het gebruik van chemische stoffen handhaaft in de hele levenscyclus van een product (van productie tot en met gebruik)

Oeko-tex
Oeko-tex is een wereldwijd test- en certificeringssysteem voor textiel. Producenten van kleding kunnen hun kleding laten testen bij een gecertificeerd bedrijf om aan te tonen dat de kleding die verkocht gaat worden voldoet aan de criteria van Oeko-tex standard 100. De Oeko-tex standard 100 heeft lijsten met welke chemische stoffen wel en niet in het kledingstuk voor mogen komen en in welke concentratie. Zo wordt het kledingstuk getest op de aanwezigheid van verboden kleurstoffen, kankerverwekkende stoffen, stoffen die voor een allergie zouden kunnen zorgen, zware metalen, etc.
Een kledingstuk met een Oeko-tex Standard 100-label geeft dus alleen informatie over de afwezigheid van bepaalde (concentraties van) chemische stoffen in het product dat je koopt. Het zegt niks over welke chemische stoffen gebruikt zijn in de productieketen.

Op de website van Milieu Centraal vind je een keurmerkenwijzer. Daarin worden veel keurmerken op het gebied van duurzaamheid en milieu genoemd en uitgelegd.

Wat is waar?

"Alle kleding moet bij aankoop een etiket of ingenaaid label bevatten"

Waar

In landen binnen de Europese Unie zijn fabrikanten verplicht te melden uit wat voor materiaal de kleding bestaat. Niet alle kleding heeft een ingenaaid label. Sokken hebben bijvoorbeeld geen label, maar wel een etiket waarop de vezels vermeld staan.

Meer over Kleding