In het kort

Zware metalen zijn natuurlijke elementen die in allerlei producten zitten, bijvoorbeeld in sieraden, gazonmest, kleurstoffen en kleding. Bij het branden van kaarsen en wierook komen zware metalen vrij in de lucht. Sommige metalen kunnen schadelijk zijn wanneer je er te veel aan wordt blootgesteld.

Waarom zit deze stof in producten?

Zware metalen is de verzamelnaam voor metalen, zoals cadmium, chroom, kobalt, koper, kwik, lood, mangaan, nikkel en zink. Deze metalen zijn natuurlijke elementen en zitten in de lucht, de grond, het water en daardoor ook in onze voeding. Daarnaast zitten ze in allerlei producten. Denk hierbij aan koperen pannen, sieraden, gazonmest, inkt en kleurstoffen in kleding. Ook zitten metalen als kleurstoffen of hulpstoffen in verf(lagen) en zijn veel water- en cv-leidingen ook van metalen (veelal koper) gemaakt. Zware metalen kunnen ook uitgestoten worden in de lucht. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij het branden van kaarsen of wierook.

Is deze stof veilig?

Bij van producten met zware metalen, liggen de hoeveelheden metaal waaraan je wordt blootgesteld onder de gestelde grenzen en zijn deze producten niet schadelijk voor je gezondheid. 

Sommige metalen kunnen schadelijk zijn als je er te veel aan wordt blootgesteld: 

• Cadmium, kobalt, lood en oplosbare nikkelzouten zijn voorbeelden van ‘voor de voortplanting giftige stoffen’. Deze stoffen kunnen schadelijk zijn voor de vruchtbaarheid, de zwangerschap en ongeboren kinderen. 

Lood is een voorbeeld van een metaal dat schadelijk kan zijn voor baby’s bij het geven van borstvoeding. Uit steeds meer onderzoeken blijkt dat lood al bij een lage blootstelling effect heeft op de ontwikkeling van de hersenen van baby’s en (jonge) kinderen.

• Nikkel bevattende sieraden en metalen onderdelen van kledingstukken (zoals een knoop, rits en riemgesp) die veel in contact komen met de huid kunnen ervoor zorgen dat je een nikkelallergie ontwikkelt.

Chroom-6 kan kanker veroorzaken als je het inademt of inslikt. Ook kan chroom-6 bij inademen of contact met de huid voor een allergische reactie zorgen. Chroom-6 kan in verflagen zitten om roest tegen te gaan, of in verduurzaamd hout zijn gebruikt tegen rot. Chroom-6 kan vrijkomen, bijvoorbeeld bij het schuren van geverfde materialen met chroom-6 in de verflaag of bij het verbranden van verduurzaamd hout. Sinds 1994 is chroom-6 verboden in verf die aan consumenten wordt verkocht. Chroom-6 kan ook als vervuiling in cement, leer en tatoeage-inkt zitten.

• Kwik zat vroeger vaak in thermometers. Het inademen van kwikdamp is slecht voor de gezondheid, vooral als het een hoge concentratie is of als je er langdurig aan wordt blootgesteld. Tegenwoordig kom je kwik alleen nog maar tegen in kleine hoeveelheden in batterijen en lampen. Wanneer een spaarlamp of tl-lamp breekt zijn de kwikconcentraties niet zo hoog dat je er ziek van wordt. Toch is het belangrijk om het zorgvuldig op te ruimen en schoon te maken.

• Bij het branden van wierook komen zware metalen vrij in de lucht. Deze stoffen kun je inademen. Er is tot nu toe weinig bekend over welke zware metalen er vrijkomen en of deze schadelijk zijn voor je gezondheid. Het is daarom verstandig om uit voorzorg goed te ventileren tijdens het branden van wierook.

Meer informatie

Omdat metalen in veel verschillende producten zitten, is het gebruik van metalen in producten vastgelegd in verschillende wet- en regelgevingen. 

Gazonmest

Zware metalen kunnen in landbouwgrond terechtkomen via kunst- en dierlijke mest. Het gaat met name om cadmium, zink en koper. In het Uitvoeringsbesluit Meststoffen is vastgelegd wat de maximale waarden voor zware metalen in meststoffen mogen zijn.

Kleding en textiel

Het gebruik van zware metalen in de textielindustrie is niet verboden. Wel is in de REACH Verordening (1907/2006/EG) vastgelegd welke zware metalen (en in welke hoeveelheid) in textiel mogen zitten. Ook zijn er verschillende keurmerken die garanderen dat kleding voldoet aan bepaalde kwaliteitseisen.

Kleurstoffen

Loodverbindingen mogen niet meer in kleurstoffen voor verf (bijvoorbeeld loodmenie) zitten.

Persoonlijke verzorgingsproducten

Arseen, cadmium, lood en nikkel mogen niet meer in persoonlijke verzorgingsproducten zitten.

Sieraden

Voor sieraden zijn er beperkingen voor het gebruik van lood, cadmium en nikkel. Sieraden moeten voor deze zware metalen voldoen aan de eis in bijlage XVII, van de Europese Verordening REACH (1907/2006).

Speelgoed

Voor verschillende zware metalen zijn er strenge eisen voor de hoeveelheid die uit speelgoed mag vrijkomen (migreren). Dit is vastgelegd in de Europese Richtlijn Speelgoed (2009/48/EC).

Verpakkingsmateriaal

Er zijn ook beperkingen voor het gebruik van bijvoorbeeld lood, cadmium en kwik in verpakkingen. Dit is vastgelegd in de Richtlijn 2004/12/EG over verpakkingen en verpakkingsafval.