Verschijningsvormen

Er zijn verschillende soorten batterijen, in verschillende vormen en maten. Er zijn wegwerpbatterijen, die je gebruikt tot ze leeg zijn. Maar er bestaan ook oplaadbare batterijen, die je kunt opladen als ze leeg zijn en daarna opnieuw kunt gebruiken. De meest gebruikte batterijen in huis zijn de cilindervormige batterijen (zoals de bekende AAA- en AA-batterijen), de rechthoekige blokbatterijen (zoals de bekende 9 volts batterijen uit de rookmelders), en de platte, ronde schijfjes, de zogenaamde knoopcelbatterijen. Van de specialistische batterijen die bijvoorbeeld in mobiele telefoons, spiegelreflexcamera’s, boormachines en grote zaklantaarns zitten, hebben we minder in huis.

We behandelen hier de meest gebruikte batterijen en niet de accu’s die bijvoorbeeld in auto’s zitten of specialistische batterijen.

Wat moet je weten

Wat zegt de wet?

In de Europese Unie zijn regels over batterijen vastgelegd in de Batterijenrichtlijn (2006/66/EG). Deze regels zijn in Nederland vastgelegd in het Besluit beheer batterijen en accu’s 2008 en de Regeling beheer batterijen en accu’s 2008. Zo geldt bijvoorbeeld voor batterijen die vandaag de dag worden verkocht, dat daarin niet meer dan 0,0005% kwik en 0,002% cadmium mag zitten. Dit geldt voor los verkochte batterijen en voor batterijen die al in een apparaat zitten. Alleen voor batterijen in medische apparatuur en in nood- en alarminstallaties (zoals noodverlichting) geldt deze regel niet. Hierop moet dan wel verplicht aangegeven zijn wanneer een batterij meer dan 0,0005% kwik, 0,002% cadmium of >0,004% lood bevat. Lood, kwik en cadmium zijn zware metalen die een gevaar kunnen vormen voor je gezondheid en het milieu. Draagbare batterijen (zoals powerbanks) en accu’s in gereedschap (zoals een draadloze elektrische boor of maaier) die vóór 2017 verkocht zijn, kunnen nog wel hogere hoeveelheden cadmium en kwik bevatten.

Producenten van batterijen zijn verantwoordelijk voor de kosten van inzameling van batterijen en accu’s uit de apparatuur. Winkels waar batterijen verkocht worden, zijn verplicht om lege of ongebruikte batterijen in te nemen.

Volgens de wet moeten batterijen een ‘niet in de afvalbak’-symbool hebben. Daarmee is voor gebruikers duidelijk dat batterijen niet bij het restafval mogen. Ook zijn producenten van batterijen verplicht om ons als consument te informeren over de gezondheids- en milieugevaren van batterijen.

Vanuit de Europese REACH-verordening (EU 1907/2006) zijn leveranciers van batterijen verplicht om consumenten die daarom vragen binnen 45 dagen te laten weten van welke zorgwekkende stoffen er in een gewicht van meer dan 0,1% in de batterij zit. Op de website van het Europees Chemicaliënagentschap kan je via de kandidaatslijst nagaan welke chemische stoffen dit zijn.  

Hoe werkt een batterij?

Een batterij levert het apparaat waar hij in zit energie, zodat het apparaat kan werken zoals bedoeld. Dit doet een batterij door de chemische energie die erin opgeslagen is, om te zetten in elektrische energie.

Iedere batterij heeft twee polen; een pluspool en een minpool. Op de batterij lees je de tekens + en -. Deze polen hebben een verschillende elektrische lading. Als de polen verbonden worden, gaat er een stroompje lopen. Aan de minpool komen er elektronen vrij die richting de pluspool lopen waar ze worden opgenomen. De zogenaamde ‘elektrolyt’ zorgt ervoor dat de stroom uit de batterij naar het apparaat gaat en niet door de batterij zelf stroomt.

Wegwerpbatterijen en oplaadbare batterijen

Ze werken in principe hetzelfde, maar hebben een verschillende samenstelling van chemische stoffen. Alkalinebatterijen, zink-koolstofbatterijen, knoopcelbatterijen (Zn-lucht, LiMn, Zilveroxide) en lithiumbatterijen zijn wegwerpbatterijen. Nikkel-metaalhydridebatterijen (NiMH) en lithiumbatterijen (Li-ion, Li-Po) zijn oplaadbare batterijen.

Ongelukken met batterijen

Batterijen die ontladen kunnen ernstige lichamelijke schade veroorzaken. Deze ’s komen het vaakst voor bij ongelukken met knoopcelbatterijen. Knoopcelbatterijen die worden ingeslikt kunnen door deze ontlading ernstige brandwonden veroorzaken in de slokdarm, luchtpijp, maag of darm.

De batterijen die in bepaalde elektronische apparatuur zitten, zoals mobiele telefoons of hoverboards, kunnen bij verkeerd gebruik in de brand vliegen of exploderen. Dit is ook een reden waarom deze (reserve)batterijen verplicht in de handbagage vervoerd moeten en niet in het bagageruim mogen.

Lekkende batterijen

Batterijen horen dicht te blijven, maar bij met name alkalinebatterijen en zink-koolstofbatterijen kan het zijn dat deze gaan lekken. Bijvoorbeeld wanneer ze lang in een ongebruikt apparaat zitten. De chemische stoffen die vrijkomen uit een lekkende batterij kunnen schadelijk zijn. Met name de elektrolytvloeistof in alkalinebatterijen en zink-koolstofbatterijen kan bijtend zijn. Lithiumbatterijen en nikkel-metaalhydridebatterijen lekken niet snel. De metalen en lithium die in de huidige batterijen zitten, zullen niet snel tot vergiftiging leiden, omdat het materiaal dat uit de batterij lekt weinig tot geen van deze stoffen zal bevatten. Wees wel extra voorzichtig met oude batterijen waar lood, kwik of cadmium inzit.

Tips

Let extra op als je online batterijen bestelt:

  1. Online producten kopen bij Nederlandse webwinkel: doorgaans veilig.
  2. Online producten kopen bij webwinkel binnen de Europese Unie: doorgaans veilig.
  3. Online producten kopen bij webwinkel buiten de Europese Unie: mogelijk onveilig.

Gebruik van batterijen

Gebruik batterijen op de manier die is aangegeven op de verpakking. Dat betekent: stel ze niet bloot aan vuur en temperaturen boven de 60ᵒC, prik ze niet lek of doorboor ze niet, maak ze niet open, vervorm ze niet en geef ze geen schokken of stoten. Verkeerd plaatsen kan kortsluiting of ontbranding geven. Let goed op hoe je de batterij in een apparaat moet plaatsen.   

Buiten bereik van kinderen houden

Bewaar batterijen altijd buiten bereik van kinderen. Kinderen kunnen batterijen gebruiken op manieren die niet bedoeld zijn en vooral jonge kinderen kunnen met name knoopcelbatterijen makkelijk inslikken. Ook huisdieren kunnen deze batterijen inslikken. Berg batterijen daarom zorgvuldig op en laat ze niet rondslingeren.

Speelgoed met batterijen

Batterijen in EU goedgekeurd speelgoed moeten voldoende beveiligd zijn om risico’s op een elektrische schok te voorkomen. Dit staat in de Europese Speelgoedrichtlijn (2009/48/EG). Kinderen kunnen dus met goedgekeurd speelgoed spelen waar batterijen in zitten. Let altijd op de leeftijdsindicatie voor speelgoed met batterijen.
Controleer bij het speelgoed van je kind regelmatig of de batterijtjes er niet uitgehaald kunnen worden.

Inslikgevaar

Als een kind per ongeluk een knoopcelbatterij inslikt, kan deze in de slokdarm blijven steken. Door aanraking met slijmvocht kan een elektrisch stroompje ontstaan en dit kan tot brandwonden en perforatie van bijvoorbeeld de slokdarm leiden. In ernstige gevallen kan dit zelfs dodelijke gevolgen hebben. Waarschuw onmiddellijk een arts wanneer een kind een batterij heeft doorgeslikt.

Ingrediënten

Alkalimetaal

  • Hoe vaak zit het er in?
  • Veilig te gebruiken?

Lithium

  • Vaak

Lithium is een alkalimetaal en komt in metaal- en ionvorm voor in lithium- en lithium-ionbatterijen als positieve pool. Batterijen met lithium erin zijn veilig wanneer je ze gebruikt volgens de instructie op de verpakking.

Elektrolyt

  • Hoe vaak zit het er in?
  • Veilig te gebruiken?

Kaliumhydroxide

  • Vaak

Kaliumhydroxide wordt gebruikt als elektrolyt in batterijen. De elektrolyt zorgt ervoor dat de stroom niet door de batterij zelf loopt. Bij gebruik volgens de gebruiksaanwijzing komt kaliumhydroxide niet vrij uit een batterij. Bij een lekkende batterij is de witte aanslag veelal kalium- en natriumhydroxide. Deze stoffen zijn bijtend en kunnen de huid irriteren en tot schade leiden bij contact met de ogen.

Meer info over kaliumhydroxide

Natriumhydroxide

  • Vaak

Natriumhydroxide wordt gebruikt als elektrolyt in batterijen. De elektrolyt zorgt ervoor dat de stroom niet door de batterij zelf loopt. Bij gebruik volgens de gebruiksaanwijzing komt natriumhydroxide niet vrij uit een batterij. Bij een lekkende batterij is de witte aanslag veelal kalium- en natriumhydroxide. Deze stoffen zijn bijtend en kunnen de huid irriteren en tot schade leiden bij contact met de ogen.

Meer info over natriumhydroxide

Zware metalen

  • Hoe vaak zit het er in?
  • Veilig te gebruiken?

Cadmium

  • Soms

Cadmium is een zwaar metaal dat in zeer kleine hoeveelheden als verontreiniging in andere stoffen in batterijen aanwezig kan zijn. Het kan een gevaar vormen voor je gezondheid en het milieu. In batterijen die tegenwoordig verkocht worden, mag maximaal 0,002% cadmium zitten. Dit geldt voor los verkochte batterijen en voor batterijen die al in een apparaat zitten. 

Batterijen die vóór 2008 en accu’s in snoerloze apparaten die vóór 2017 verkocht zijn, kunnen meer cadmium bevatten. Alleen voor batterijen in medische apparatuur en in nood- en alarminstallaties (zoals noodverlichting) geldt de maximale hoeveelheid van 0,002% niet. Wanneer een batterij, in deze uitzonderlijke gevallen, meer dan 0,002% cadmium bevat, moet dit verplicht op de verpakking worden vermeld.  

Meer info over cadmium

Kwik

  • Soms

Kwik is een zwaar metaal dat in zeer kleine hoeveelheden als verontreiniging in andere stoffen in batterijen aanwezig kan zijn. Het kan een gevaar vormen voor je gezondheid en het milieu. In batterijen die tegenwoordig verkocht worden, mag maximaal 0,0005% kwik zitten. Dit geldt voor los verkochte batterijen en voor batterijen die al in een apparaat zitten. 

Batterijen die vóór 2008 verkocht zijn, knoopcellen die vóór 2 oktober 2015 verkocht zijn en accu’s in snoerloze apparaten die vóór 2017 verkocht zijn, kunnen meer kwik bevatten. Alleen voor batterijen in medische apparatuur en in nood- en alarminstallaties (zoals noodverlichting) geldt de maximale hoeveelheid van 0,0005% kwik niet. Wanneer, in deze uitzonderlijke gevallen, een batterij meer dan 0,0005% kwik bevat, moet dit verplicht op de verpakking worden vermeld.   

Meer info over kwik

Zink

  • Vaak

Zink is een zwaar metaal dat in alle zink-koolstofbatterijen voorkomt. Batterijen met zink erin zijn veilig wanneer je ze gebruikt volgens de instructie op de verpakking.

Meer info over zink

Zware metalen

  • Vaak

Mangaan is een zwaar metaal en komt in metaal- en ionvorm (mangaandioxide) voor in veel batterijen als positieve pool. Batterijen met mangaan erin zijn veilig wanneer je ze gebruikt volgens de instructie op de verpakking.

Meer info over zware metalen

Alternatieven

Wanneer je het milieu wilt sparen en er een mogelijkheid is om je apparaat op netstroom aan te sluiten, dan is dat minder belastend dan het gebruik van batterijen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan lampjes of draagbare radio’s.

Keurmerken en beweringen

Er zijn geen specifieke keurmerken voor batterijen.

Bewaren en weggooien

Bewaren

Bewaar batterijen altijd buiten bereik van kinderen in de oorspronkelijke verpakking, op een droge plaats bij kamertemperatuur. Wanneer je een apparaat lange tijd niet gebruikt of de batterij in een apparaat leeg is, verwijder de batterij dan. Hiermee voorkom je dat de batterij gaat lekken (er chemische stoffen vrijkomen) en het apparaat beschadigd. Knoopcelbatterijen horen een kinderveilige verpakking te hebben die alleen met een schaar open te maken is.

Weggooien

Batterijen bestaan voor een deel uit milieuverontreinigende stoffen, zoals zware metalen. Als deze in een verbrandingsoven terechtkomen of gestort worden, kunnen deze stoffen in het milieu terechtkomen. Gooi batterijen daarom nooit bij het restafval. Batterijen horen bij het chemisch afval. Op plekken waar batterijen verkocht worden, worden ze ook ingezameld. Bijvoorbeeld bij supermarkten en elektronicawinkels. Uit de ingezamelde batterijen worden weer grondstoffen gehaald, voor onder andere nieuwe batterijen. Meer informatie over het weggooien van producten vind je op de website van Milieucentraal.