In het kort

Bij het branden van kaarsen ontstaat roet. Daarbij komen schadelijke stoffen vrij, zoals fijnstof en vluchtige organische stoffen. Bij geurkaarsen komen ook vrij. Als de rook van een geurkaars in contact komt met de huid, kan dit een allergische reactie veroorzaken.

Volg bij het branden van kaarsen altijd de gebruiksaanwijzing. Zo ontstaat er zo weinig mogelijk roet. Zorg ook voor goede ventilatie in huis en steek niet te veel kaarsen tegelijk aan.

Wat zit er in kaarsen?

Een kaars bestaat uit een katoenen lont, ook wel de pit genoemd, en een brandstof. Dit kan paraffine, stearine, sojawas of bijenwas zijn. Paraffine en stearine worden het meest gebruikt. Paraffine wordt gemaakt uit aardolie. Stearine komt uit dierlijk of plantaardig vet.

Als je een kaars aansteekt, wordt de brandstof vloeibaar. De pit zuigt deze vloeistof op, waardoor de kaars kan branden. In kaarsen zitten vaak ook kleurstoffen en geurstoffen.

De pit kan zijn behandeld met vlamvertragers. Dit zijn stoffen die zorgen voor een stabiele vlam. Dit verbetert de kwaliteit van het branden. Vroeger werd de pit soms verstevigd met lood, maar dit is nu verboden vanwege het op loodvergiftiging. Kleine hoeveelheden metalen, zoals lood of nikkel, kunnen soms nog wel in kaarsen voorkomen. Deze komen daar als vervuiling in terecht tijdens het maken van de kaars.

Zijn chemische stoffen in kaarsen veilig?

Bij het branden van kaarsen ontstaat roet. Daarbij komen schadelijke stoffen vrij. Het is nog niet bekend of de hoeveelheid schadelijke stoffen verschilt per soort brandstof. Brandt een kaars met een rustige vlam, dan komen er minder schadelijke stoffen vrij. Flakkert de vlam of druipt de kaars, dan ontstaat er meer roet en komen er meer schadelijke stoffen vrij.

Bij het branden van kaarsen kunnen de volgende schadelijke stoffen vrijkomen:

  • Kaarsen zijn een belangrijke bron van fijnstof in huis. Fijnstof draagt bij aan luchtvervuiling. Bij hoge concentraties kan fijnstof op de lange termijn schade aan de longen veroorzaken.

  • Voorbeelden hiervan zijn benzeen en formaldehyde. Deze stoffen kunnen de ogen en longen irriteren, vooral als er veel kaarsen tegelijk branden. VOS kunnen ook klachten geven zoals duizeligheid, hoofdpijn en vermoeidheid.

  • Bij het branden van kaarsen komen kleine hoeveelheden koolmonoxide en PAK’s vrij. Brandt een kaars onrustig en ontstaat er roet, dan komen er meer van deze stoffen vrij.

  • In geurkaarsen zitten geurstoffen die vrijkomen tijdens het branden. Deze zorgen voor een aangename geur. Sommige mensen zijn allergisch voor bepaalde geurstoffen. Als de rook van een geurkaars in contact komt met de huid, kan dit een allergische reactie veroorzaken. Het is nog niet precies bekend bij welke geurstoffen en bij welke hoeveelheden dit gebeurt. Mogelijk kan ook het inademen van geurstoffen een allergische reactie geven, maar hierover is nog weinig bekend. Sommige mensen ervaren geurstoffen als irriterend voor de ogen en luchtwegen.

Als je binnen kaarsen brandt, is het belangrijk om goed te ventileren. Zo verlaag je de hoeveelheid schadelijke stoffen in huis. Krijg je last van irritatie aan je ogen, neus of keel tijdens het branden van kaarsen? Dan kun je beter stoppen met het branden van kaarsen.

Tips

Hoe brand ik veilig een kaars?

  • Lees voor gebruik altijd eerst het etiket. Hierop staat hoe je kaarsen kunt branden. De gebruiksaanwijzing en de symbolen kunnen per type kaars verschillen.

  • Laat de kaars de eerste keer zo lang branden dat de bovenste laag was helemaal is gesmolten. Zo blijft de kaars daarna gelijkmatig branden.

  • Zorg dat de lont niet te lang wordt. Knip de lont af zoals staat aangegeven in de gebruiksaanwijzing. Meestal is een lengte van ongeveer 1 centimeter voldoende.

  • Laat een kaars nooit helemaal opbranden. Blaas de kaars liever niet uit, maar gebruik een kaarsendover als dat kan. Zo adem je minder rook in en voorkom je dat heet kaarsvet spat.

Hoe kan je blootstelling aan schadelijke stoffen zo laag mogelijk houden bij het branden van kaarsen?

Het gebruik van kaarsen kan een slechte invloed hebben op je gezondheid. Een paar tips om de blootstelling aan schadelijke stoffen zo laag mogelijk te houden bij het branden van kaarsen:

  • Ventileer de ruimte tijdens en na het branden van kaarsen goed:

    • Zet een raam open

    • Open een binnendeur

  • Let op dat je een kaars niet op de tocht neerzet. Hierdoor gaat de vlam flakkeren en stoot de kaars meer roet uit.

  • Steek liever niet te veel kaarsen aan. Let ook op dat je niet tegelijkertijd wierook brandt of de open haard aansteekt. Daarmee verhoog je de totale blootstelling aan schadelijke stoffen.

  • Adem de rook niet direct in.

Online kopen

Let op als je kaarsen online bestelt:

  • Koop je een product bij een Nederlandse webwinkel of webwinkel in het buitenland? Het is altijd goed om op te letten en na te gaan bij wie je iets koopt.

  • Let extra op bij webwinkels die werken met dropshipping: je bestelt dan een product bij een Nederlandse webwinkel, de webwinkel plaatst daarna dezelfde bestelling bij een leverancier in een ander EU-land of daarbuiten. Deze leverancier stuurt het product dan naar je op. Hierdoor kan de webwinkel niet de kwaliteit van het product controleren. Lees meer over dropshipping op de pagina Wet- en regelgeving

  • Koop je zelf een product bij een webwinkel buiten de Europese Unie? Beoordeel het product dan kritisch voordat je het koopt.

Alternatieven

Online worden sojakaarsen vaak genoemd als alternatief voor kaarsen van paraffine of stearine. Er wordt gezegd dat bij het branden van sojakaarsen minder schadelijke stoffen vrijkomen. Hiervoor is echter geen wetenschappelijk bewijs.

Een ander alternatief is een parelkaars, gemaakt van los kaarsenzand. Soms voeg je hier zelf geurstoffen aan toe. Let op: deze geurstoffen kunnen een allergische reactie veroorzaken.

Als alternatief voor gewone kaarsen kun je ook andere sfeerverlichting gebruiken, zoals ledlampjes in de vorm van een kaars. In plaats van geurkaarsen kun je nietbrandbare luchtverfrissers gebruiken. Ook hierbij kunnen schadelijke stoffen vrijkomen. Ventileer daarom altijd goed als je luchtverfrissers gebruikt.

Verschijningsvormen

Verschillende soorten kaarsen

Er zijn veel verschillende soorten kaarsen:

  • Dinerkaars: deze kaars steek je in een kandelaar

  • Stompkaars: deze kaars kan op zichzelf staan

  • Kaars in een glazen pot: dit is de meest voorkomende vorm van een geurkaars

  • Theelichtje of waxinelichtje: dit is een kleine kaars in een metalen houder

  • Drijfkaars: deze kaars plaats je in een bakje met water

Tot slot zijn er ook kaarsen die je buiten gebruikt. Denk hierbij aan citronellakaarsen en windlichten.

Informatie op het etiket

Keurmerken

Een keurmerk voor kaarsen is het RAL kwaliteitskeurmerk. Dit keurmerk kunnen bedrijven zelf aanvragen bij de Europese kwaliteitsvereniging voor kaarsen. Kaarsen die dit keurmerk hebben, branden goed, druipen niet en stoten weinig roet uit.

Daarnaast stelt het RAL keurmerk eisen aan de brandstoffen, kleurstoffen en geurstoffen in de kaars:

  • Brandstoffen: Voor paraffine is vastgelegd hoeveel PAK’s, VOS en lood er maximaal in een kaars mogen zitten. Dit zijn stoffen die als vervuiling in de brandstof kunnen terechtkomen tijdens het maken van de kaars.

  • Kleurstoffen: Bepaalde kleurstoffen mogen producenten niet gebruiken en er mag er maar een bepaalde hoeveelheid vervuiling met zware metalen in de kleurstoffen zitten.

  • Geurstoffen: Producenten mogen maar bepaalde hoeveelheden geurstoffen gebruiken. De hoeveelheid kan verschillen per geurstof.

  • Het RAL keurmerk geeft aan dat de kaarsen aan kwaliteitsstandaarden voor grondstoffen en brandstoffen voldoen. Kaarsen met dit keurmerk branden op zonder te walmen of te druipen en ze stoten weinig roet uit.

Beweringen en waarschuwingen

Ingrediënten op het etiket van kaarsen

Op de etiketten van normale kaarsen staan vaak geen ingrediënten vermeld. Dit is ook niet verplicht volgens de Europese veiligheidseisen. Ingrediënten, zoals paraffine en kleurstof, zijn in principe veilig en hoeven daarom niet op de verpakking te staan. Ingrediënten die een risico kunnen opleveren, moeten wel op de verpakking worden vermeld. Daarom staat er op de etiketten van geurkaarsen vaak wel een aantal ingrediënten genoemd. Denk bijvoorbeeld aan geurstoffen die vrijkomen, waarvoor je allergisch kan zijn. Soms staat er als extra waarschuwing op de verpakking dat er een allergische reactie kan optreden.

Waarschuwingssymbolen op het etiket van kaarsen

Op de verpakking van kaarsen moeten symbolen staan die aangeven hoe je veilig een kaars moet branden. Dit is vastgelegd in de EN 15494. Hieronder staat een overzicht van de meest voorkomende symbolen. Je kan ook andere, soortgelijke symbolen tegenkomen. Welke symbolen er op de verpakking staan, hangt ook af van het type kaars.

  • Dit symbool is een algemeen waarschuwingssymbool. Je vindt dit symbool als eerste van een reeks veiligheidswaarschuwingen op de verpakking. De symbolen die volgen geven dan specifiekere veiligheidsvoorschriften.
  • Dit symbool geeft aan dat je een kaars niet onbeheerd moet laten branden.
  • Dit symbool geeft aan dat je een brandende kaars buiten het bereik van kinderen en huisdieren moet houden.
  • Dit symbool geeft aan dat je een kaars niet mag branden in de buurt van spullen die vlam kunnen vatten.

Bewaren en weggooien

Laat resten van de kaars goed afkoelen en gooi het vervolgens weg bij het restafval. Meer informatie over het weggooien van producten vind je op de website van Milieu Centraal.

Meer informatie

Bloempotkachels

Zelfgemaakte bloempotkachels bestaan uit omgekeerde terracotta bloempotten met daaronder meerdere waxinelichtjes. Ze worden soms gebruikt om een ruimte te verwarmen, maar dit kan gevaarlijk zijn. De bloempot kan erg heet worden, waardoor je je kunt branden. Ook kan de bloempot barsten of breken door de warmte. Dit kan brand veroorzaken.

Net als bij het tegelijk branden van veel kaarsen zorgt het gebruik van een bloempotkachel voor een hogere blootstelling aan schadelijke stoffen, zoals koolmonoxide en fijnstof. Gebruik je toch een bloempotkachel, zorg dan altijd voor goede ventilatie. Zo verminder je de hoeveelheid schadelijke stoffen in de ruimte.

Werken citronellakaarsen tegen muggen?

Citronellakaarsen worden vaak gebruikt om muggen weg te houden. Er is echter weinig onderzoek gedaan naar of deze kaarsen echt werken. De werking van citronella, een etherische olie, is niet goed aangetoond. Daarom is citronella niet meer geregistreerd als biocide.

Geurkaarsen met citronella mogen daardoor niet worden verkocht als insectenwerend middel. Toch kom je citronellakaarsen vaak tegen die de indruk wekken dat ze muggen weren. Dit gebeurt bijvoorbeeld door een afbeelding van een mug op het etiket of door in de online productbeschrijving te zeggen dat de kaars muggen op afstand houdt.

Zelf kaarsen maken

Sommige mensen maken zelf kaarsen. Daarbij worden soms ook geurstoffen toegevoegd, zoals etherische oliën. Let op: deze stoffen kunnen bij sommige mensen een allergische reactie veroorzaken.

Wil je zelfgemaakte kaarsen verkopen? Dan moet je voldoen aan bepaalde wettelijke regels. Kijk hiervoor bij de informatie over wat de wet zegt over kaarsen.

Heb je een voor (bepaalde) geurstoffen? Pas dan op met het maken van geurkaarsen. Probeer contact met de huid met geurstoffen, bijvoorbeeld etherische oliën, te voorkomen.

Wat zegt de wet over kaarsen?

Kaarsen moeten voldoen aan de Warenwet. Hierin zijn de regels van de Europese richtlijn Algemene productveiligheid (2023/988)opgenomen. Dit houdt in dat producenten en importeurs verplicht zijn om ervoor te zorgen dat producten bij veilig zijn voor consumenten.

In de Europese (EG 1272/2008) staat ook aan welke (verpakkings)eisen geurkaarsen moeten voldoen. Deze (verpakkings)eisen zijn opgesteld vanwege de chemische stoffen die in de geurkaarsen zitten. Dit betekent bijvoorbeeld dat ze (wanneer van toepassing) gevarenpictogrammen moeten dragen, niet op levensmiddelen mogen lijken (denk aan een kaars in de vorm van een drankje), een UFI-code moeten hebben en een productnotificatie aan gif centra (Poison Centres Notification, PCN). Meer informatie is hier te vinden.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht op de naleving van de wettelijke eisen door producenten en importeurs.

Naast de wetgeving, bestaan er ook een aantal NEN normen. In de NEN norm EN 15426 staat beschreven hoe de roetvorming gemeten kan worden met behulp van een roetindex. De roetindex geeft de maximale roetvorming per uur weer. In de NEN normen EN 16738 en EN 16739 staat beschreven hoe de uitstoot van een aantal stoffen die vrijkomen bij het branden van kaarsen gemeten en uitgerekend kan worden. De mate van uitstoot van de stoffen door het branden van kaarsen kan dan vergeleken worden met richtlijnen over de luchtkwaliteit binnenshuis opgesteld door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Als kaarsen aan de NEN normen voldoen, blijft de luchtconcentratie van bepaalde stoffen die vrijkomen bij het branden van kaarsen onder de maximaal geadviseerde concentraties. Deze NEN normen kunnen door producenten worden gebruikt om aan te tonen dat het product veilig is. Producenten zijn niet verplicht om aan deze normen te voldoen. Kaarsen die het RAL keurmerk hebben, voldoen aan de NEN norm EN 15426.