Verschijningsvormen

Er bestaan veel verschillende soorten mondkapjes. Je kunt ze onderverdelen in “medische mondkapjes” en “niet-medische mondkapjes”.

Medische mondkapjes

Een voorbeeld van een medisch mondkapje zijn chirurgische mondmaskers van het type IIR. Deze medische mondkapjes moeten voldoen aan kwaliteitsstandaarden (NEN-EN 14683). Ook hebben ze een CE-markering om te laten zien dat ze voldoen aan de Europese richtlijnen voor medische hulpmiddelen en persoonlijke beschermingsmiddelen. Deze medische mondkapjes zijn ervoor bedoeld om de drager van het mondkapje te beschermen tegen onder andere bloed van patiënten, maar ook om patiënten te beschermen tegen van de drager. Ze zijn geschikt voor gebruik in de zorg. Medisch personeel gebruikt ze momenteel tijdens de coronacrisis. Ook FFP2 maskers kunnen worden gebruikt als medisch mondkapje.

Niet-medische mondkapjes

Niet-medische mondkapjes kan je bij veel winkels kopen. Je kunt dan vaak kiezen uit wegwerpmondkapjes voor eenmalig gebruik en mondkapjes van textiel die je kunt wassen en hergebruiken. 

Niet-medisch mondkapjes zijn ook te koop in de bouwmarkt. Ze worden dan ook wel stofmasker, veiligheidsmasker of ademhalingsbeschermingsmasker genoemd. Deze mondkapjes zijn zogenaamde persoonlijke beschermingsmiddelen. Ze beschermen je bijvoorbeeld tegen het inademen van (fijn)stof tijdens het zagen en schuren of tegen stoffen die vrijkomen bij het installeren van isolatiemateriaal. Soms zijn deze mondkapjes voorzien van een luchtfilter. Hoe goed een mondkapje met filter de lucht die je inademt kan filteren, wordt uitgedrukt in FFP (Filtering Facepiece Particle). Deze FFP kan 1, 2 of 3 zijn. Dit verwijst naar de mate waarin het mondkapje deeltjes van een bepaalde grootte uit de ingeademde lucht kan filteren. Hoe hoger het getal, hoe beter het mondkapje de lucht die je inademt filtert en hoe meer bescherming het mondkapje biedt. Deze mondkapjes hebben vaak ook een metalen strip om het mondkapje goed over je neus te klemmen.

Wat moet je weten

Waar is het dragen van een mondkapje verplicht?

Een mondkapje is verplicht in treinen, bussen, trams, metro, taxi's en bedrijfsmatig personenvervoer. Ook in vliegtuigen en op luchthavens vanaf de veiligheidscontrole is een mondkapje verplicht. Dit geldt voor iedereen vanaf 13 jaar. Ook als je een coronaprik hebt gehad. Meer informatie over het dragen van een mondkapje staat op de website van de rijksoverheid.

Let op! Een mondkapje moet de neus en mond volledig bedekken. Een spatscherm (faceshield) bedekt de neus en mond niet volledig en mag je daarom niet gebruiken als alternatief voor een mondkapje. Hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld een sjaal of bandana.

Niet-medische mondkapjes en het coronavirus SARS-CoV-2

Als je besmet bent met het coronavirus SARS-CoV-2 (veroorzaker van COVID-19) kan je het virus overdragen via druppeltjes uit de neus en keel. Als je hoest en/of niest, verspreiden de druppeltjes zich. Iemand anders kan ze inademen en daardoor besmet raken. De druppeltjes kan je ook via je handen overdragen. Bijvoorbeeld als je met je handen aan je neus of gezicht zit en dan een ander een hand geeft.

Naast grondig handen wassen en afstand houden kunnen niet-medische mondkapjes daarom de verspreiding van het coronavirus helpen te beperken. Een niet-medisch mondkapje draag je niet ter bescherming van jezelf, maar kan bij goed gebruik het verkleinen dat druppels uit mond en neus zich verspreiden naar je omgeving. Overigens is er beperkt wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit van niet-medische mondkapjes in het tegengaan van de verspreiding van virussen. Daarom kan het dragen van een mondkapje geen vervanging zijn voor het afstand houden van anderen, het handen wassen en het thuisblijven wanneer je gezondheidsklachten hebt. Het dragen van een mondkapje is dus een aanvulling op de geldende hygiëneregels. Bekijk voor meer informatie de veelgestelde vragen over mondkapjes op rijksoverheid.nl.

Waar worden niet-medische mondkapjes van gemaakt?

De materialen waarvan niet-medische wegwerpmondkapjes gemaakt zijn verschillend per type mondkapje. Vaak worden deze mondkapjes gemaakt van polypropyleen (PP). Een bepaald proces, ‘meltblown’ genaamd, zorgt ervoor dat er vezels gemaakt worden uit polypropyleen. Deze propyleenvezels vormen een soort fleece laag. Op verpakkingen staat dit soms aangegeven als “non-woven pp”. Hoe dichter de vezels op elkaar zitten en hoe meer lagen er op elkaar liggen, hoe beter het mondkapje beschermt tegen bijvoorbeeld stofdeeltjes en virussen. Herbruikbare mondkapjes worden vaak van katoen gemaakt. Ook andere synthetische vezels, zoals polyester en nylon kunnen in mondkapjes gebruikt worden. Soms worden nog nanodeeltjes aan de vezels toegevoegd (zie ‘Antibacterieel en/of antiviraal’ hieronder). De elastieken van alle soorten mondkapjes zijn meestal gemaakt van elastaan.

Antibacterieel en/of antiviraal

Op verpakkingen van sommige mondkapjes staat dat ze een antibacteriële en/of antivirale werking hebben, doordat er bijvoorbeeld koperoxide, titaniumdioxide, zilver of grafeen is toegevoegd. Vaak worden deze stoffen toegevoegd in de vorm van nanodeeltjes. Deze nanodeeltjes zouden ervoor moeten zorgen dat bacteriën en virussen zich minder goed kunnen vermenigvuldigen in je mondkapje. Ook wordt beweerd dat mondkapjes met grafeen beter filtreren, meer lucht doorlaten en langer mee gaan. Er is niet genoeg kennis om goed te kunnen beoordelen of antibacteriële en/of antivirale mondkapjes je beter beschermen tegen het coronavirus SARS-CoV-2 dan mondkapjes zonder deze toegevoegde stoffen. Het is ook niet bekend of je de toegevoegde stoffen inademt bij gebruik en of ze daardoor in je lichaam terechtkomen.

Etherische oliën

Je leest soms dat het een goed idee is om etherische olie op je mondkapje te druppelen. Bijvoorbeeld om de mondkapjes langer mee te laten gaan of frisser te laten ruiken. Ook zijn er sprays met een etherische olie op de markt om op je mondkapje te spuiten. Etherische olie op je mondkapje beschermt je niet extra tegen het coronavirus SARS-CoV-2. Als je etherische olie op je mondkapje doet, kan er een huidirritatie of allergische reactie op of rondom de mond ontstaan. Het langdurig inademen van grote hoeveelheden aromatische stoffen kan ook leiden tot negatieve gezondheidseffecten. Uit voorzorg is het dus beter om geen etherische olie op je mondkapje aan te brengen.

Wat zegt de wet?

Veel consumenten vragen zich af waar mondkapjes aan moeten voldoen. Voor verschillende typen mondkapjes bestaat er verschillende wet- en regelgeving.

Wat zegt de wet over niet-medische wegwerpmondkapjes?

Voor niet-medische wegwerpmondkapjes die nu te koop zijn is nog geen specifieke wet- en regelgeving. Hierdoor hebben deze mondkapjes bijvoorbeeld ook geen CE-markering. Als je mondkapjes in een Nederlandse (web)winkel koopt, moeten de mondkapjes in ieder geval voldoen aan de Warenwet en aan de Europese richtlijn Algemene productveiligheid en productaansprakelijkheid. Ook moeten de mondkapjes voldoen aan de REACH Verordening (1907/2006/EG).

Wat zegt de wet over mondkapjes van textiel?

Mondkapjes van textiel moeten voldoen aan de Europese Textielverordening (1007/2011/EU). Deze verordening geldt onder andere voor kleding, maar ook voor de stof of lakens die je koopt om zelf een mondkapje van te maken. Er zijn geen wettelijke richtlijnen of kwaliteitseisen voor mondkapjes die je voor jezelf maakt.

Keurmerk voor niet-medische mondkapjes

Het gebruik van niet-medische mondkapjes is nieuw in Nederland. Voor mondkapjes gelden dan ook geen wettelijke eisen voor de kwaliteit en de bescherming die ze bieden. De Nederlandse Normalisatie (NEN) heeft daarom een keurmerk ontwikkeld. Mondkapjes met dit keurmerk moeten aan bepaalde eisen voldoen. Zo is bijvoorbeeld getest of je er goed doorheen kunt ademen, of het goed op je gezicht zit en of er geen chemische stoffen in zitten die misschien niet goed voor je zijn. Sinds januari 2021 zijn mondkapjes met een NEN-keurmerk te koop.

Op de website van de NEN staat voor consumenten een uitgebreide uitleg over het maken, gebruiken en onderhouden van niet-medische mondkapjes. De adviezen voor het maken van mondkapjes gelden voor zowel zelfgemaakt mondkapjes als mondkapjes gemaakt door producenten.

Wat zegt de wet over mondkapjes voor tijdens het klussen?

Regelgeving rondom mondkapjes die je in de bouwmarkt kunt kopen is vastgelegd in de Verordening Persoonlijke beschermingsmiddelen (EU 2016/425) en in de norm NEN-EN 149:2001+A1:2009. Je kunt deze mondkapjes herkennen aan een CE-markering.

Producenten en importeurs moeten ervoor zorgen dat mondkapjes die op de markt komen zijn. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht op de naleving van de wettelijke eisen door producenten en importeurs.

Tips

Zelf een mondkapje maken

Er is vanuit de overheid een voorbeeldinstructie voor het maken en gebruiken van een niet-medisch mondkapje. Daarnaast zijn er online veel andere instructies en ideeën voor het maken van mondkapjes te vinden. Vaak krijg je de tip om tussen twee lagen van het mondkapje een filter te plaatsen van bijvoorbeeld keukenpapier of een koffiefilter. Veel van de materialen die genoemd worden zijn niet ontworpen om doorheen te ademen.

Gebruik geen stofzuigerzak of -filter

Gebruik geen stofzuigerzak of filter voor stofzuigers (waaronder HEPA filters) bij het maken van een mondkapje. Stofzuigerzakken en -filters zijn voor gebruik in stofzuigers bedoeld. Veel stofzuigerzakken worden gemaakt van polypropyleenvezels. Bij het maken van de stofzuigerzak kunnen chemische stoffen als (bijvoorbeeld triclosan of zinkpyrithion) worden toegevoegd ( ) om stofzuigerzakken specifieke eigenschappen te geven. De veiligheid van stofzuigerzakken en -filters is getest voor het gebruik in stofzuigers. Bij in stofzuigers is er geen gezondheidsrisico. Maar ze zijn niet bedoeld om (langdurig) in contact te komen met de huid of om doorheen te ademen. Het gebruik ervan in een mondkapje is . Er is dan ook niet met zekerheid te zeggen of dit gebruik veilig is. Gebruik van een stofzuigerzak en/of -filter in een mondkapje wordt daarom afgeraden.

Nieuw mondkapje van textiel gekocht of gemaakt? Was het voor gebruik

Uit onderzoeken blijkt dat verschillende chemische stoffen nog aanwezig kunnen zijn in textiel. Als je een nieuwe lap textiel of een nieuw kledingstuk gebruikt, was het dan eerst. Dan was je eventueel achtergebleven chemische stoffen eruit.

Was herbruikbare mondkapjes na ieder gebruik op 60°C op een volledig wasprogramma om het te desinfecteren. Was alleen met wasmiddel, voeg geen wasverzachter toe. Sommige mensen kunnen overgevoelig zijn voor bepaalde chemische stoffen in wasverzachter en er huidirritatie van krijgen.

Verwissel op tijd een mondkapje

Verwissel het mondkapje na maximaal 3 uur of eerder indien de producent dit voorschrijft. Als je merkt dat ademhalen moeizamer gaat en/of het mondkapje vochtig is, is het ook tijd deze te verwisselen.

Mondkapjes kopen

Je kunt niet-medisch mondkapjes kopen bij onder meer de drogist, supermarkt, warenhuis, bouwmarkt of webshop. Ook op verschillende treinstations zijn ze verkrijgbaar. Koop je mondkapjes of textiel om ze van te maken online, dan kun je het label niet bekijken. Wel staat vaak kort beschreven van welk materiaal het is gemaakt.

Let extra op als je online mondkapjes of textiel bestelt:

  • Online producten kopen bij Nederlandse webwinkel: doorgaans veilig.
  • Online producten kopen bij webwinkel binnen de Europese Unie: doorgaans veilig.
  • Online producten kopen bij webwinkel buiten de Europese Unie: mogelijk onveilig.

Ingrediënten

In deze ingrediëntenlijst zie je per stof of deze veilig is.

Informatie op het etiket

Keurmerken

Chinese certificeringsnorm: GB/T 32610-2016

GB/T 32610-2016 is een Chinese certificeringsnorm waarin eisen zijn vastgelegd waar mondkapjes die het inademen van kleine stofdeeltjes als gevolg van smog/luchtvervuiling beperken aan moeten voldoen. Dit type mondkapje kan je ook als niet-medische mondkapje gebruiken.

Op het etiket van mondkapjes kan je onderstaande keurmerken tegenkomen:

  • Oeko-Tex Standard 100 is een wereldwijd test- en certificeringssysteem voor textiel. Producenten van producten waar textiel in zit kunnen hun textiel laten testen bij een gecertificeerd bedrijf om aan te tonen dat de textiel die verkocht gaat worden voldoet aan de criteria van Oeko-tex standard 100. De Oeko-tex standard 100 heeft lijsten met welke chemische stoffen wel en niet in het kledingstuk voor mogen komen en in welke concentratie. Zo wordt textiel getest op de aanwezigheid van verboden kleurstoffen, kankerverwekkende stoffen, stoffen die voor een allergie zouden kunnen zorgen, zware metalen, etc. Textiel met een Oeko-tex Standard 100-label geeft dus alleen informatie over de afwezigheid van bepaalde (concentraties van) chemische stoffen in het product dat je koopt. Het zegt niks over welke chemische stoffen gebruikt zijn in de productieketen.

  • Dit keurmerk geeft aan dat niet-medische mondkapjes aan bepaalde eisen voldoen. Zo is bijvoorbeeld getest of je er goed doorheen kunt ademen, of het goed op je gezicht zit en of er geen chemische stoffen in zitten die misschien niet goed voor je zijn.

Beweringen en waarschuwingen

BFE, FFP en NR

  • BFE staat voor Bacterial Filtration Efficiency. Het zegt iets over hoe goed het mondkapje deeltjes filtert. Heeft (de verpakking van) de mondkapjes een CE-markering gevolgd door vier cijfers? Dan weet je dat het mondkapje, wanneer het onderzocht zou worden, voldoet aan de eisen die zijn vastgelegd in de norm NEN-EN 14683+C1.
  • FFP staat voor Filtering Facepiece Particle. Deze FFP kan 1, 2, of 3 zijn. Dit verwijst naar de mate waarin het mondkapje deeltjes van een bepaalde grootte uit de ingeademde lucht kan filteren.
  • NR staat voor not-reusable, deze mondkapjes zijn niet herbruikbaar en dus maar één keer bij het klussen te gebruiken.

Op het etiket van mondkapjes kan je onderstaand symbool tegenkomen:

  • CE-markering staat voor Conformité Européenne. Het is een merkteken waarmee een producent duidelijk maakt dat zijn product voldoet aan de Europese wetgeving en met succes een eventuele keuring kan doorstaan.

Bewaren en weggooien

Wegwerpmondkapjes (dit staat vaak aangegeven met "eenmalig gebruik") gooi je weg bij het restafval. Meer informatie over het weggooien van producten vind je op de website van Milieu Centraal.