Verschijningsvormen

Er bestaan veel verschillende soorten mondkapjes. Je kunt ze onderverdelen in “medische mondkapjes” en “niet-medische mondkapjes”.

Medische mondkapjes

Medische mondkapjes zijn mondmaskers zoals een FFP2 masker of chirurgisch mondmasker IIR. Deze mondkapjes moeten voldoen aan Europese richtlijnen en kwaliteitsstandaarden voor medische hulpmiddelen en persoonlijke beschermingsmiddelen. Medische mondmaskers zijn geschikt voor gebruik in de zorg. De mondkapjes zorgen ervoor dat het zorgpersoneel zelf niet besmet raakt met bijvoorbeeld het coronavirus. Medische mondkapjes zijn op dit moment schaars. Ze zijn daarom alleen bestemd voor gebruik in de gezondheidszorg. Het is belangrijk dat zorgpersoneel deze mondkapjes draagt. Zij gebruiken de mondkapjes bij het verzorgen van coronapatiënten.

Niet-medische mondkapjes

Voorbeelden van niet-medisch mondkapjes zijn mondkapjes die te koop zijn in de bouwmarkt. Ze worden ook wel stofmasker, veiligheidsmasker of ademhalingsbeschermingsmasker genoemd. Deze mondkapjes zijn zogenaamde persoonlijke beschermingsmiddelen. Ze beschermen je bijvoorbeeld tegen het inademen van (fijn)stof tijdens het zagen en schuren of tegen stoffen die vrijkomen bij het installeren van isolatiemateriaal. Soms zijn deze mondkapjes voorzien van een luchtfilter. Hoe goed een mondkapje met filter de lucht die je inademt kan filteren, wordt uitgedrukt in FFP (Filtering Facepiece Particle). Deze FFP kan 1, 2 of 3 zijn. Dit verwijst naar de mate waarin het mondkapje deeltjes van een bepaalde grootte uit de ingeademde lucht kan filteren. Hoe hoger het getal, hoe beter het mondkapje de lucht die je inademt filtert en hoe meer bescherming het mondkapje biedt. Deze mondkapjes hebben vaak ook een metalen strip om het mondkapje goed over je neus te klemmen.

Op dit moment zijn er ook andere niet-medische mondkapjes voor consumenten verkrijgbaar. Bijvoorbeeld wegwerpmondkapjes voor eenmalig gebruik en mondkapjes van textiel die je kunt wassen en hergebruiken.

Wat moet je weten

Niet-medische mondkapjes en het coronavirus

Als je besmet bent met het coronavirus (veroorzaker van COVID-19) kan je het virus overdragen via druppeltjes uit de neus en keel. Als je hoest en/of niest, verspreiden de druppeltjes zich. Iemand anders kan ze inademen en daardoor besmet raken. De druppeltjes kan je ook via je handen overdragen. Bijvoorbeeld als je met je handen aan je neus of gezicht zit en dan een ander een hand geeft.

Naast grondig handen wassen en afstand houden kunnen niet-medische mondkapjes daarom de verspreiding van het coronavirus helpen te beperken. Een niet-medisch mondkapje draag je niet ter bescherming van jezelf, maar kan bij goed gebruik het verkleinen dat druppels uit mond en neus zich verspreiden naar je omgeving. Overigens is er beperkt wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit van niet-medische mondkapjes in het tegengaan van de verspreiding van virussen. Daarom kan het dragen van een mondkapje geen vervanging zijn voor het afstand houden van anderen, het handen wassen en het thuisblijven wanneer je gezondheidsklachten hebt. Het dragen van een mondkapje is dus een aanvulling op de geldende hygiëneregels. Bekijk voor meer informatie de veelgestelde vragen over mondkapjes op rijksoverheid.nl.

Verplicht in het openbaar vervoer

Het dragen van een niet-medisch mondkapje in het openbaar vervoer is vanaf 1 juni 2020 verplicht voor reizigers van 13 jaar en ouder en OV-personeel. Er zijn wegwerpmondkapjes voor eenmalig gebruik, maar ook niet-medisch mondkapjes van bijvoorbeeld textiel die je kunt wassen en hergebruiken.

Waar worden niet-medische mondkapjes van gemaakt?

De materialen waarvan niet-medische wegwerpmondkapjes gemaakt zijn verschillen per type mondkapje. Vaak worden deze mondkapjes gemaakt van polypropyleen (PP). Een bepaald proces, ‘meltblown’ genaamd, zorgt ervoor dat er vezels gemaakt worden uit polypropyleen. Deze propyleenvezels vormen een soort fleece laag. Op verpakkingen staat dit soms aangegeven als “non-woven pp”. Hoe dichter de vezels op elkaar zitten en hoe meer lagen er op elkaar liggen, hoe beter het mondkapje beschermt tegen stofdeeltjes, virussen, etc. Herbruikbare mondkapjes worden vaak van katoen gemaakt. Ook andere synthetische vezels, zoals polyester en nylon kunnen in mondkapjes gebruikt worden. De elastieken van alle soorten mondkapjes zijn meestal gemaakt van elastaan.

Wat zegt de wet?

Niet-medische mondkapjes die je in een Nederlandse (web)winkel koopt, moeten voldoen aan de Warenwet en aan de Europese richtlijn Algemene productveiligheid en productaansprakelijkheid. Ook moeten de mondkapjes voldoen aan de REACH Verordening (1907/2006/EG).

Mondkapjes voor tijdens het klussen

Regelgeving rondom mondkapjes die je in de bouwmarkt kunt kopen is vastgelegd in de Verordening EU 2016/425 die gaat over Persoonlijke beschermingsmiddelen en in de norm NEN-EN 149:2001+A1:2009. Je kunt deze mondkapjes herkennen aan een CE-markering.

Niet-medische wegwerpmondkapjes

Voor niet-medische mondkapjes die nu te koop zijn voor gebruik in het openbaar vervoer is nog geen specifieke wet- en regelgeving. Hierdoor hebben deze mondkapjes bijvoorbeeld ook geen CE-markering. Verpakkingen van niet-medische mondkapjes dragen geen markering, claims of verwijzing van normen voor persoonlijke beschermingsmiddelen of medische beschermingsmiddelen.

Soms vind je op (de verpakking van) niet-medische wegwerpmondkapjes een vermelding als “Type 1, BFE ≥95%”. De eisen die aan dit type mondkapjes gesteld worden zijn vastgelegd in de norm NEN-EN 14683+C1. Type 1, BFE > 95% zijn niet medische mondkapjes, mondkapjes van het Type 2 BFE > 95%  en Type 3 BFE > 95% vallen onder de medische mondkapjes en zijn bestemd voor de zorg.

Ook kan je de vermelding “GB/T 32610-2016” tegenkomen. Dit is een Chinese certificeringsnorm waarin eisen zijn vastgelegd waar mondkapjes aan moeten voldoen die het inademen van kleine stofdeeltjes als gevolg van smog/luchtvervuiling beperken. Dit type mondkapjes kan ook als niet-medische mondkapje gebruikt worden.

Mondkapjes van textiel

Mondkapjes van textiel moeten voldoen aan de Europese Textielverordening (1007/2011/EU). Deze verordening geldt onder andere voor kleding, maar ook voor de stof of lakens die je koopt om zelf een mondkapje van te maken.

Op de website van het Nederlands Normalisatie (NEN) staat een uitgebreide uitleg over het maken, gebruiken en onderhouden van niet-medische mondkapjes. De adviezen voor het maken van mondkapjes gelden voor zowel zelfgemaakt mondkapjes als mondkapjes gemaakt door producenten.

Producenten en importeurs moeten ervoor zorgen dat mondkapjes die op de markt komen zijn. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht op de naleving van de wettelijke eisen door producenten en importeurs.

Er zijn geen wettelijke richtlijnen of kwaliteitseisen voor mondkapjes die je voor jezelf maakt.

Tips

BFE, FFP, NR en R

  • BFE staat voor Bacterial Filtration Efficiency. Het zegt iets over hoe goed het mondkapje deeltjes filtert. Heeft (de verpakking van) de mondkapjes een CE-markering gevolgd door vier cijfers? Dan weet je dat het mondkapje, wanneer het onderzocht zou worden, voldoet aan de richtlijn.
  • FFP staat voor Filtering Facepiece Particle. Deze FFP kan 1, 2, of 3 zijn. Dit verwijst naar de mate waarin het mondkapje deeltjes van een bepaalde grootte uit de ingeademde lucht kan filteren.
  • NR staat voor not-reusable, deze mondkapjes zijn niet herbruikbaar en dus maar één keer bij het klussen te gebruiken.
  • R staat voor reusable en is dus meerdere keren te gebruiken tijdens je kluswerkzaamheden.

Gebruik je een mondkapje in het openbaar vervoer? Volg dan altijd de instructies op de verpakking en de informatie van de Rijksoverheid op.

Zelf een mondkapje maken

Er is vanuit de overheid een voorbeeldinstructie voor het maken en gebruiken van een niet-medisch mondkapje. Daarnaast zijn er online veel andere instructies en ideeën voor het maken van mondkapjes te vinden. Vaak krijg je de tip om tussen twee lagen van het mondkapje een filter te plaatsen van bijvoorbeeld keukenpapier of een koffiefilter. Veel van de materialen die genoemd worden zijn niet ontworpen om doorheen te ademen.

Gebruik geen stofzuigerzak of -filter

Gebruik geen stofzuigerzak of filter voor stofzuigers (waaronder HEPA filters) bij het maken van een mondkapje. Stofzuigerzakken en -filters zijn voor gebruik in stofzuigers bedoeld. Veel stofzuigerzakken worden gemaakt van polypropyleenvezels. Bij het maken van de stofzuigerzak kunnen chemische stoffen als (bijvoorbeeld triclosan of zinkpyrithion) worden toegevoegd (additieven) om stofzuigerzakken specifieke eigenschappen te geven. De veiligheid van stofzuigerzakken en -filters is getest voor het gebruik in stofzuigers. Bij in stofzuigers is er geen gezondheidsrisico. Maar ze zijn niet bedoeld om (langdurig) in contact te komen met de huid of om doorheen te ademen. Het gebruik ervan in een mondkapje is . Er is dan ook niet met zekerheid te zeggen of dit gebruik veilig is. Gebruik van een stofzuigerzak en/of -filter in een mondkapje wordt daarom afgeraden.

Nieuw mondkapje van textiel gekocht of gemaakt? Was het voor gebruik

Uit onderzoeken blijkt dat verschillende chemische stoffen nog aanwezig kunnen zijn in textiel. Als je een nieuwe lap textiel of een nieuw kledingstuk gebruikt, was het dan eerst. Dan was je eventueel achtergebleven chemische stoffen eruit.

Was herbruikbare mondkapjes na ieder gebruik op 60°C op een volledig wasprogramma om het te desinfecteren. Was alleen met wasmiddel, voeg geen wasverzachter toe. Sommige mensen kunnen overgevoelig zijn voor bepaalde chemische stoffen in wasverzachter en er huidirritatie van krijgen.

Verwissel op tijd een mondkapje

Verwissel het mondkapje na maximaal 3 uur of eerder indien de producent dit voorschrijft. Als je merkt dat ademhalen moeizamer gaat en/of het mondkapje vochtig is, is het ook tijd deze te verwisselen.

Mondkapjes kopen

Je kunt niet-medisch mondkapjes kopen bij onder meer de drogist, supermarkt, warenhuis, bouwmarkt of webshop. Ook op verschillende treinstations zijn ze verkrijgbaar. Koop je mondkapjes of textiel om ze van te maken online, dan kun je het label niet bekijken. Wel staat vaak kort beschreven van welk materiaal het is gemaakt.

Let extra op als je online mondkapjes of textiel bestelt:

  1. Online producten kopen bij Nederlandse webwinkel: doorgaans veilig.
  2. Online producten kopen bij webwinkel binnen de Europese Unie: doorgaans veilig.
  3. Online producten kopen bij webwinkel buiten de Europese Unie: mogelijk onveilig.

Ingrediënten

Informatie op het etiket

Keurmerken en beweringen

CE-markering

CE-markering staat voor Conformité Européene. Het is een merkteken waarmee een producent duidelijk maakt dat zijn product voldoet aan de Europese wetgeving en met succes een eventuele keuring kan doorstaan. Bepaalde mondkapjes die je in de bouwmarkt koopt, zijn vaak voorzien van zo’n CE-markering.

Bewaren en weggooien

Wegwerpmondkapjes (dit staat vaak aangegeven met "eenmalig gebruik") gooi je weg bij het restafval. Meer informatie over het weggooien van producten vind je op de website van Milieu Centraal.