Toepassing

Nitrosamines zijn chemische stoffen die kunnen ontstaan tijdens het maken van bepaalde producten. Ze zijn ongewenst en kunnen voorkomen in producten van latex (natuurlijk rubber), voeding en in sigarettenrook. De twee meest voorkomende nitrosamines zijn N-nitrosodimethylamine (NDMA) en N-nitrosodiethylamine (NDEA).
Nitrosamines kunnen ontstaan als een zogenoemde nitroserende stof en een nitroseerbare stof met elkaar reageren. Voorbeelden van nitroserende stoffen zijn nitriet (NO2), nitraat (NO3), salpeterigzuur (HNO2) en stikstofoxiden (NO2 of of NOx). Voorbeelden van nitroseerbare stoffen zijn sommige aminen, amiden en ureumverbindingen.
In latex (natuurrubber) kunnen nitrosamines ontstaan bij het vulkaniseren met behulp van carbamaten. Vulkaniseren is een proces waarbij latex sterker en elastischer wordt gemaakt. Producten van latex, zoals ballonnen, regenlaarzen en fopspenen, kunnen hierdoor nitrosamines en nitroseerbare verbindingen bevatten. De vorming van nitrosamines kan worden voorkomen als een producent latex sterker maakt met chemische stoffen die niet voor de vorming van nitrosamines zorgen.
Ook producten die niet van latex zijn gemaakt (zoals bijvoorbeeld vingerverf) kunnen nitrosamines bevatten. Dat kan komen omdat de grondstoffen die gebruikt worden vervuild kunnen zijn met nitrosamines of nitrosamines.

Actuele stand van zaken

Nitrosamines in speelgoed

Sommige nitrosamines kunnen kankerverwekkend zijn. Daarom zijn er strenge eisen gesteld aan de afgifte van nitrosamines en nitroseerbare stoffen uit (latex) speelgoed. Deze zijn vastgelegd in de Europese Richtlijn Speelgoed (2009/48/EG). De NVWA heeft recent onderzoek uitgevoerd naar de aanwezigheid van nitrosamines in ballonnen en in vingerverf.

Uit het onderzoek van de NVWA bleek dat 16 van 58 ballonnen (27%) een hogere afgifte van nitrosamines en nitroseerbare stoffen hadden dan de huidige eisen (≤0,05 mg/kg voor nitrosaminen en ≤1,0 mg/kg voor nitroseerbare stoffen). De verkoop van deze ballonnen is dan ook verboden. Meer informatie over dit onderzoek staat vermeld op de pagina ballonnen.

In vingerverf kan de nitrosamine N-nitrosodiethanolamine (NDELA) als vervuiling voorkomen. Uit onderzoek van de NVWA in 2015 bleek in één van de soorten onderzochte vingerverf de grenswaarde voor NDELA (<0,02 mg/kg) te zijn overschreden. De NVWA heeft de verkoop van het specifieke product dan ook verboden.

Nitrosamines in persoonlijke verzorgingsproducten

Omdat nitrosamines worden beschouwd als kankerverwekkende stoffen gelden er strenge eisen. In de Europese Cosmeticaverordening (1223/2009/EG) is vastgelegd dat nitrosamines in persoonlijke verzorgingsproducten verboden zijn, en dat de vorming van nitrosamines in vermeden moet worden.

Nitrosamines in andere producten

Ook voor andere producten waar nitrosamines in kunnen zitten, zoals spenen van latex (natuurlijk rubber) zijn strenge eisen gesteld. Zo is in de Europese norm ‘Artikelen voor zuigelingen en peuters - Fopspenen voor baby's en kleine kinderen - Veiligheidseisen en beproevingsmethoden’(NEN-EN 1400:2013) vastgelegd wat de maximale afgifte van nitrosamines in diverse baby- en kinderproducten mag zijn.

Nitraat en nitrosamines in voedsel

Nitraat is een stof die van nature voorkomt in groenten en soms in grondwater. Daarnaast worden nitraat en nitriet (ontstaat uit nitraat) soms aan voeding toegevoegd om de houdbaarheid te verbeteren of voor een bepaalde kleur. Onder sommige omstandigheden kan je lichaam uit nitraat in je voeding nitrosamines vormen. De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) heeft echter geconcludeerd dat het zeer onwaarschijnlijk is dat nitraat uit voeding gezondheidsrisico’s zal veroorzaken. 

Risicotoelichting

Omdat nitrosamines kankerverwekkend kunnen zijn, zijn er strenge eisen gesteld over het voorkomen en de afgifte van de stoffen in verschillende producten en voeding. Uit wetenschappelijke onderzoeken blijkt dat de gemiddelde blootstelling via onder andere latexproducten en voeding bij geen gezondheidsrisico’s met zich mee brengt. Het is uiteraard wel beter om zo min mogelijk met nitrosamines in aanraking te komen.