In het kort

PFAS zijn een groep chemische stoffen en zitten in veel producten. Er zijn PFAS waar zorgen over bestaan, zoals GenX stoffen. Bij het van consumentenproducten met PFAS zijn er niet meteen gezondheidsrisico’s. Sommige PFAS kunnen gezondheidsrisico’s veroorzaken bij langdurige blootstelling.

Waarom zit deze stof in producten?

PFAS is een verzamelnaam en staat voor poly- en perfluoroalkylstof. Deze groep chemische stoffen is door mensen gemaakt en komt van nature niet voor in het milieu. PFAS hebben handige eigenschappen: ze zijn bijvoorbeeld water-, vet-, vuil- en stofafstotend. Ze kunnen goed tegen warmte en worden niet gemakkelijk aangetast door andere chemische stoffen. PFAS kunnen ook vloeistoffen goed laten uitvloeien. Dit betekent dat blusschuim zich bijvoorbeeld snel over een brandend oppervlak kan verdelen. Voorbeelden van PFAS zijn PFOA (ook wel C8 genoemd), PFOS en GenX-stoffen (ook wel HFPO-DA of FRD-stoffen genoemd).

Producenten gebruiken PFAS bijvoorbeeld bij het maken van regenkleding, buitensport- en skikleding. Maar ook bij het maken van pannen met een anti-aanbaklaag en om papier water- en vetafstotend te maken, zoals bij bakpapier en pizzadozen. Vaak zitten de PFAS dan als het ware vastgebonden aan of in het materiaal van het product. In dat geval kunnen PFAS in heel kleine hoeveelheden vrijkomen uit producten. PFAS komen gemakkelijker vrij uit producten als ze los in een product zitten. Dit is bijvoorbeeld het geval bij blusschuim, ski-wax, waterafstotend impregneermiddel voor textiel en leer, of smeermiddel (in de vorm van PTFE spray).

Is deze stof veilig?

PFAS zijn in het nieuws door de zorg over PFAS in de bodem, in voeding of in consumentenproducten. PFAS waar zorgen over bestaan zijn bijvoorbeeld PFOA, PFOS, en GenX-stoffen. Op dit moment gebruiken producenten geen PFOA of PFOS meer, maar zijn ze overgestapt op andere PFAS, zoals GenX-stoffen. Onderzoek van het RIVM laat zien dat GenX-stoffen in het milieu terechtkomen, bijvoorbeeld via de lucht en afvalwater. Omdat PFOA en PFOS, net zoals alle andere PFAS, lang blijven bestaan komen ook deze stoffen nog steeds voor in het milieu.

De meeste informatie over de schadelijke effecten van PFAS is afkomstig van PFOA en PFOS. Uit onderzoek blijkt dat deze stoffen leverschade veroorzaken, effect hebben op ons immuunsysteem, schadelijk zijn voor de voorplanting en voor de ontwikkeling van het ongeboren kind. Ook zijn ze mogelijk kankerverwekkend. Als mensen over een lange periode kleine hoeveelheden PFAS binnen krijgen kan dit een negatief effect hebben op het immuunsysteem. Het immuunsysteem beschermt het lichaam tegen ziekten. Als dat minder goed werkt kunnen mensen sneller of vaker ziek worden.

Bij normaal gebruik zullen producten met PFAS erin niet meteen gezondheidsrisico’s geven. De hoeveelheden die je binnenkrijgt vanuit consumentenproducten zijn over het algemeen klein. In Nederland krijgen mensen vanuit voedsel en kraanwater wel meer PFAS binnen dan wenselijk is. Dit blijkt uit onderzoek van het RIVM uit 2021. De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) concludeerde in 2020 ook dat er mensen in Europa mogelijk een lopen op gezondheidsschade door PFAS. Verder zijn er plaatsen in Nederland waar mensen langdurig zijn blootgesteld aan PFAS, bijvoorbeeld omdat ze in een fabriek werken waar deze stoffen verwerkt worden of omdat ze in de buurt van deze fabrieken wonen. Voor de PFAS waar zorgen over bestaan, is langdurige blootstelling onwenselijk. Dit geldt voor iedereen, waaronder voor zwangeren, baby’s en (jonge) kinderen.

Als je je zorgen maakt over PFAS, kun je proberen de blootstelling eraan te verminderen. Koop dan geen producten die gemaakt zijn met deze stoffen. Zo verminder je de directe blootstelling aan deze stoffen. Ook draag je zo bij aan de vermindering van de uitstoot van deze stoffen door fabrieken tijdens het productieproces en aan (milieu)vervuiling door afval waar PFAS in zitten. Dit zorgt uiteindelijk voor minder PFAS in het milieu en daardoor voor minder blootstelling van consumenten aan PFAS via drinkwater en voedsel. Als je wilt weten of er PFAS waar zorgen over bestaan voorkomen in een specifiek product, dan kun je dit aan de leverancier van het product vragen. Een leverancier moet jou die informatie binnen 45 dagen gratis geven.

Meer informatie

Teflon en PTFE

Teflon is de commerciële naam voor verschillende plastic fluoropolymeren, zoals PTFE (polytetrafluoroethyleen), FEP (fluorinated ethylene propylene), EFTE (ethyleen tetrafluoroethyleen) en PFA (perfluoroalkoxy). Deze plastic fluorpolymeren worden gemaakt met behulp van PFAS. Teflon zorgt voor een water- en vuilafstotend laagje op het product dat goed bestand is tegen hitte. Ook zorgt PTFE ervoor dat twee oppervlakken makkelijk over elkaar kunnen glijden. Daarom zit PTFE onder andere in pannen met een anti-aanbaklaag en in smeermiddel.

PFOA en GenX

Vroeger werd PFOA gebruikt als hulpstof bij de productie van Teflon, maar dit gebeurt sinds 2015 niet meer. Nu gebruiken producenten GenX-stoffen hiervoor. Een hulpstof is een stof die niet in het uiteindelijke product terechtkomt, maar die gebruikt wordt tijdens het maken van Teflon. Het is dus onwaarschijnlijk dat er schadelijke hoeveelheden GenX-stoffen aanwezig zijn in de anti-aanbaklaag van een pan. Bij oververhitting van een pan met PTFE kunnen er lage hoeveelheden gefluoreerde stoffen vrijkomen. Voor mensen kunnen deze dampen irriterend zijn en griepverschijnselen veroorzaken. Vogels zijn zeer gevoelig voor deze dampen en kunnen er zelfs dood aan gaan. Onderzoek van het RIVM laat zien dat GenX-stoffen in het milieu terechtkomen, bijvoorbeeld via de lucht en afvalwater.

Maatregelen

Een aantal PFAS waar zorgen over bestaan mogen nog maar beperkt gebruikt worden, omdat ze schadelijke effecten kunnen veroorzaken bij mensen, dieren en planten. Zo zijn PFOS en PFOA in een groot aantal toepassingen verboden binnen de Europese Unie en andere landen in de wereld. GenX-stoffen zijn bestempeld als zeer zorgwekkende stoffen. Bedrijven die deze stoffen gebruiken moeten de uitstoot van deze stoffen beperken. Nederland werkt met andere landen aan een Europees verbod op alle PFAS.