Relevant voor

Toepassing

Lachgas (distikstofoxide gas) is een kleurloos, niet-irriterend, zoet geurend en zoet smakend gas. Het bestaat uit stikstof en zuurstof. Lachgas is een broeikasgas. De bijdrage van 1 gram lachgas aan de opwarming van de aarde is ruim 250 keer zo groot als die van 1 gram kooldioxide.

Lachgas kent verschillende toepassingen. In de zorg wordt lachgas al heel lang gebruikt als narcosemiddel en kortwerkende pijnstiller (medisch lachgas). In verschillende technologische industrieën zoals de auto-industrie wordt lachgas gebruikt (technisch lachgas). In de voedingsmiddelenindustrie, horeca of thuis wordt lachgas door middel van slagroompatronen gebruikt als drijfgas om bijvoorbeeld slagroom op te spuiten (food grade lachgas). Dit lachgas heeft het E-nummer E942. Maar tegenwoordig wordt lachgas steeds vaker ook gebruikt als recreatief roesmiddel (drug). Het wordt bijvoorbeeld geïnhaleerd uit een ballon waarin het lachgas is ingespoten door middel van een slagroomspuit of een cilinder. Dit is en kan gevaarlijk zijn. Lees de Risicotoelichting hieronder.

Actuele stand van zaken

Lachgas kent verschillende toepassingen. Er zijn daarom verschillende wet- en regelgevingen over het gebruik van lachgas. 

Lachgas is geregistreerd als geneesmiddel voor gebruik in de zorg (medisch lachgas) en valt onder de Geneesmiddelenwet. In de Geneesmiddelenwet staat hoe een medicijn mag worden geproduceerd en verhandeld. Hiervoor is een vergunning nodig. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) houdt toezicht op naleving van deze wet. De Geneesmiddelenwet bevat voorschriften die gebruik van geneesmiddelen stimuleert. 

Lachgas voor industrieel gebruik (technisch lachgas) in industrieën zoals de auto-industrie moet voldoen aan de REACH verordening.

Lachgas voor culinair gebruik (food grade lachgas) in slagroompatronen of gascilinders valt onder de Warenwet.

Tegenwoordig wordt lachgas uit bijvoorbeeld slagroompatronen steeds vaker gebruikt als recreatief roesmiddel (drug). Dit is onbedoeld gebruik van slagroompatronen. Slagroompatronen vallen momenteel onder de Warenwet. Verkoop en bezit ervan is op grond van de Warenwet nu niet strafbaar. Wel hebben sommige gemeenten in hun Algemene Plaatselijke Verordening regels opgenomen waardoor recreatief lachgasgebruik in de openbare ruimte verboden is. Die regels gelden voor lachgas uit gascilinders en slagroompatronen. De rijksoverheid kondigde in december 2019 aan om lachgas op lijst II van de Opiumwet te gaan plaatsen. Dit zal betekenen dat bezit, handel, productie, invoer en uitvoer van lachgas strafbaar wordt. De Opiumwet staat gebruik van middelen van lijst II onder strikte voorwaarden toe voor medische en wetenschappelijke doeleinden (dus niet voor recreatieve doeleinden). In december 2019 is ook aangekondigd dat de oorspronkelijke toepassingen van lachgas, zoals het gebruik van slagroompatronen in de horeca wel toegestaan blijven. Hoe deze aangekondigde veranderingen er precies uit gaan zien wordt nader uitgewerkt. 

Risicotoelichting

Bij van producten waar lachgas in zit, zoals het gebruik van slagroompatronen om slagroom op te spuiten, is lachgas veilig. 

Medisch gebruik

Lachgas wordt al sinds het einde van de 18e eeuw in de geneeskunde gebruikt om patiënten kortdurend onder narcose te brengen. Ook wordt het in de zorg gebruikt als kortwerkende pijnstiller. Wanneer lachgas kortdurend en deskundig gebruikt wordt, heeft het weinig bijwerkingen. Wel wordt bij medisch gebruik uit voorzorg het autorijden na gebruik van lachgas afgeraden. Omdat lachgas zuurstofverdringing veroorzaakt wat aanleiding geeft tot zuurstoftekort in het lichaam, wordt lachgas bij medisch gebruik altijd gemengd met zuurstof. Dit is voor de veiligheid van de patiënt. In de recreatieve toepassing van lachgas (zie hieronder) wordt lachgas in pure vorm gebruikt, wat gevaarlijk kan zijn.

Lachgas als roesmiddel (drug)

Recreatief gebruik van lachgas als roesmiddel blijkt een te kunnen vormen voor de gezondheid van gebruikers. Veel voorkomende effecten die tijdens of kort na lachgasgebruik optreden zijn hoofdpijn, duizeligheid, verwardheid, misselijkheid, verminderde communicatie, tintelingen van handen en voeten met ongelukken tot gevolg. Het is bekend dat bij overmatig gebruik negatieve gezondheidseffecten kunnen optreden, zoals neurologische schade (verlamming) ten gevolge van vitamine B12 tekort. Het is mogelijk dat zelfs na eenmalig gebruik al ernstige neurologische schade kan intreden wanneer iemand al een vitamine B12 tekort heeft. Mensen met een vitamine B12-tekort weten dit vaak niet van zichzelf. Daarnaast zorgt het gebruik van lachgas in het verkeer voor onveilige situaties. Kijk voor meer informatie over recreatief gebruik van lachgas op de website van het Trimbos-instituut

Onder de gebruikers van lachgas zijn veel jongvolwassenen, en er lijkt sprake van een toename in bepaalde groepen minderjarigen. Met name minderjarigen zijn kwetsbaar. Kennis over de risico’s van het gebruik van lachgas is er niet of nauwelijks. Door onverantwoord gebruik van lachgas komen bij jongvolwassenen veel ongelukken voor. Daarnaast is het effect van lachgas en met name het mogelijk herhaaldelijk ‘out’ gaan als gevolg van zuurstofgebrek op de nog ontwikkelende hersenen onbekend. 

Er is sprake van een toename in het aantal gezondheidsincidenten met lachgas. Naar schatting een derde van de (jongvolwassen) gebruikers geeft aan last van bijwerkingen te hebben. Ernstige incidenten zoals dwarslaesies en brandwonden worden vaker gerapporteerd. Verhoogde risico’s zijn er voor vrouwen in de vruchtbare leeftijd, mensen met hart- en vaataandoeningen en mensen met een laag vitamine B12 gehalte, zoals vegetariërs en veganisten en mogelijk ook zwangere vrouwen.